Πέμπτη, 17 Μαρτίου 2011

Το πάθος της ακεραιότητας

Κάθε σκέψη για την διόρθωση των πραγμάτων, κινδυνεύει να χαθεί στις ευκολίες των ιδεολογιών, η αμφίρροπη φύση τους  όμως διαλύει κάθε ιδεολογική αυταπάτη. Αυτή η διάλυση παίρνει χρόνο, κι ο χρόνος μπορεί να σημαίνει χαμένες γενιές, πλήθη ανθρώπων θυσιασμένων σε ένα κουβάρι ψεμμάτων. Εποπτεύοντας την ανθρώπινη ιστορία απο την θέση της τελικής πτώσης των αξιών, των ιδεών, ακόμα και απο την θέση των προσωπικών επιδιώξεων, καταλαμβάνεσαι απο απελπισία και φόβο για το παρόν, το κυριότερο όμως συνθλιβεσαι στην σημειακή σου θέση αισθανόμενος ανία, θλίψη.
Μας λέει ο Hegel:  " Όταν αντικρύζουμε αυτό το θέαμα των παθών και βλεπουμε τις συνέπειες της βιαιότητάς τους, το ακαταλόγιστο, που δε συνοδεύει μονάχα αυτές τις συνέπειες, αλλά ακόμα και κυρίως τις καλές προθέσεις και τους δίκαιους σκοπούς, όταν μέσα από αυτά βλέπουμε να αναδύεται το πονηρό, το κακό, η παρακμή των πιό ακμαίων αυτοκρατοριών που γέννησε το ανθρώπινο πνεύμα, τότε δεν μπορεί παρά να νιώσουμε λύπη γι αυτή την παροδικότητα γενικά, όπου αυτή η πτώση δεν είναι μόνο ένα έργο της φύσης, αλλά της βούλησης του ανθρώπου, δε μπορεί παρά να νιώσουμε μπρός σε αυτό το θέαμα ηθική κατάθλιψη και μια εξέγερση του καλού πνεύματος αν υπάρχει κάτι τέτοιο μέσα μας. Αυτά τα επακόλουθα μπορεί κανείς, χωρίς ρητορική υπερβολή να τα υψώσει ως την μορφή φοβερών εικόνων, ταξινομώντας απλώς τις ατυχίες που έχει υποστεί το πιό μεγαλοπρεπές στοιχείο διαφόρων λαών και κρατικών θεσμών, και έτσι μπορεί κανείς να κλιμακώσει την αίσθηση της πιό βαθειάς και αμήχανης λύπης, όπου κανένα συμφιλιωτικό αποτέλεσμα δεν διατηρεί την ισορροπία και που για να αποσπαστούμε από αυτή και να ισχυροποιηθούμε εναντίον της, μόνος τρόπος είναι να σκεφτόμαστε: έτσι ήταν να γίνει, είναι μοιραίο, δεν αλλάξει με τίποτα κι ύστερα απωθώντας την ανία που θα μας προκαλούσε η σκέψη της λύπης, να γυρίζουμε πίσω στη συναίσθηση της ζωής μας, στους τωρινούς μας στόχους και στα συμφέροντά μας, με ένα λόγο στον εγωϊσμό που, όντας στην ήσυχη όχθη, απολαμβάνει ατενίζοντας την συγκεχυμένη μάζα των ερειπίων. Αλλά ακόμα κι αν αντιμετωπίζουμε την ιστορία σαν σφαγείο, όπου η ευτυχία των λαών, η σοφία των κρατών και η αρετή των ατόμων προσφέρθηκαν θυσία, γεννιέται στην σκέψη το ερώτημα σε ποιόν, για ποιόν τελικά σκοπό έγιναν αυτές οι φριχτές θυσίες." (Η Φιλοσοφία της Ιστορίας,  Εισαγωγή, 1ος τόμος ,σελ  32-33, μετάφραση απο τα γερμανικά Αιμιλία Μανούση, εκδ.Νεφέλη 1980)
Σήμερα γνωρίζουμε πως ακόμα και αυτές οι μετριοπαθείς στοχαστικές θέσεις του Hegel, για καταστάλαγμα της ανθρώπινης Ιστορίας σε ένα έλλογο κράτος δικαίου, όπου η διαλεκτική των αιώνων του Λόγου ενσαρκώνεται, υπερβαίνοντας τις αναγκαίες αντινομίες του, είναι αυταπάτες. Κανείς λογικός και συνετός άνθρωπος δεν αρνείται την σημασία αυτού του κατασταλάγματος, κανείς δημοκράτης δεν μπορεί να δεχτεί μιαν υποχώρηση πίσω απο το θετικό περιεχόμενο αυτού του κατασταλάγματος. 
Όμως το πάθος της αρετής δεν αρκείται σε αυτό. Η αρετή διεκδικεί όλο τον Κόσμο, ξανά. .Η επιστροφή στα θεμέλια της κίνησης του παγκόσμιου πνεύματος, σημαίνει την ακατάλυτη ελπίδα αποκατάστασης της χαμένης ανθρώπινης ζωής, οριοθετεί την σκέψη των αγαθών παθών στους τόπους της αφθαρσίας της, πέρα απο την "διαλεκτική'' των ιστορικών αντιφάσεων του Λόγου, αλλά και της ''πραγματικότητας''. 
Η επιστροφή στα θεμέλια της κίνησης της ανθρώπινης αγωνίας, σημαίνει την απόλυτη βλέψη της ψυχικής ακεραιότητας, οριοθετεί την σκέψη των παθών της ψυχής στον μοναδικό τόπο της αιωνιότητας, την Ψυχή....πέρα απο την παρηγορητική ελπίδα της τελικής εναρμόνισης των ανθρώπινων υποθέσεων, πέρα ακόμα και απο την αυταπάτη της προσωπικής δικαίωσης. Η ψυχή θέλει να ανακτήσει τον Κόσμο. 

             Ι.Τζανάκος 17/3/2011