Πέμπτη, 17 Απριλίου 2014

Εργασία, Σώμα, Αλλοτρίωση..




Η εργασιακή διεργασία όπως διαμορφώνεται σε ιστορικά καθορισμένες και ιστορικά συγκεκριμένες μορφές δεν παρουσιάζεται να γίνεται αντικείμενο ιδιοποίησης αυτή καθαυτή (δηλαδή ως διεργασία). 
Τόσο η εργασία του σκλάβου ή εξαρτημένου δουλοπάροικου όσο και η εργασία του αποστερημένου από τα εργαλεία παραγωγής "κατόχου" εργατικής δύναμης παρουσιάζονται ως τα υπόβαθρα της ιδιοποίησης που αφορά το προϊόν της εργασιακής-παραγωγικής διεργασίας.  Η ατομική ιδιοκτησία ή ο βίαιος έλεγχος επί του σώματος του άμεσου παραγωγού ή η ιδιοκτησία επί των εργαλείων παραγωγής παρουσιάζονται ως μέσα της ατομικής ή ολιγαρχικής ιδιοποίησης του (συνολικού ή μερικού) προϊόντος της εργασιακής-παραγωγικής διεργασίας. 



Πριν θέσω σε ερώτημα αυτή την προφανώς λογική τοποθέτηση του θέματος "ιδιοποίηση" θα ήθελα να αναλογιστούμε μήπως ακόμα και η ατομική (ολιγαρχική) ιδιοκτησία των εργαλείων παραγωγής είναι με έμμεσο τρόπο έλεγχος ή βία επί των σωμάτων των άμεσων παραγωγών. 


Εδώ, θα ήταν απαραίτητο να σκεφτούν όλοι οι "υπερασπιστές" της σωματικότητας μήπως ο ίδιος ο προσδιορισμός-καθορισμός της "σωματικότητας" (το "σώμα") είναι η διανοητική-οντολογική έκφραση της υποταγής ενός ενιαίου όντος στον ξενωτικό καθορισμό. 
Ό,τι ορίζεται ως ξέχωρο είναι αυτό που έχει υποταχθεί ως τέτοιο, και ό,τι υποτάσσεται δεν μπορεί να υποταχθεί αν δεν είναι υποταγμένο σε έναν ξέχωρο προσδιορισμό του.


Η καπιταλιστική εξάρτηση των άμεσων (και αποστερημένων από την νομή των εργαλείων παραγωγής) παραγωγών από τον μισθό είναι ένας έμμεσος βίαιος καθορισμός της σωματικότητάς τους. 
Υπό αυτή την έννοια δεν είναι λανθασμένη η εμμονή που έδειξαν οι αναρχικοί στον όρο "μισθωτή σκλαβιά" χωρίς αυτό να αναιρεί την αλήθεια του μαρξιστικού προσδιορισμού της μισθωτής εξάρτησης του άμεσου παραγωγού ως άρσης της δουλοκτητικής ή δεσποτικής σωματο-κεντρικής εξάρτησης. 
Θα έλεγα πως η έμμεση "σωματικότητα" της καπιταλιστικής εξάρτησης ούτε αναιρεί πλήρως την "σωματικότητα" της δουλικής-δουλοκτητικής σχέσης ούτε την διατηρεί ως μια παραλλαγή της.
Το γεγονός πως ο καπιταλισμός διατηρεί την δουλοκτητική, "σωματική" διάσταση της κυριαρχικής εκμεταλλευτικής σχέσης φαίνεται και στο ιστορικά προφανές γεγονός (για όσους ξέρουν ιστορία) της μαζικής ανασύστασης της δουλοκτητικής σχέσης και του δουλεμπορίου την στιγμή της φρικτής ανάδυσής του ως ιδιαίτερου συστήματος οργάνωσης της παραγωγής. 
Δεν πρόκειται για ένα στοιχείο που παρουσιάζεται τη στιγμή της εμφάνισης του καπιταλισμού ως παροδικό επεισόδιο ή πρόσθετο αλλά δευτερεύον στοιχείο της γένεσής του αλλά για ένα θεμελιωτικό συμβάν του.


Με βάση αυτή την παρατήρηση θα μπορούσαμε να ερευνήσουμε με μεγαλύτερη καχυποψία την σχέση του κεφαλαίου προς την εργασιακή-παραγωγική διεργασία υπό το καθεστώς της μορφοποίησής της από αυτό.
Αυτό που ο μαρξισμός έχει παρουσιάσει ως παραλογισμό, και έχει ισχυρά επιχειρήματα για να το παρουσιάσει έτσι, δηλαδή την έννοια της "κυριαρχίας επί της εργασίας" ή της "πώλησης της εργασίας", μπορεί να επαναπροσδιοριστεί και να ξανασυζητηθεί μέσα από την έννοια της ιδιοποίησης της εργασίας καθαυτής, και όχι μόνον του προϊόντος της. 
Η "κοινωνία" θέτει σκοπούς που "πρέπει" να υλοποιηθούν. 
Η εργασιακή-παραγωγική διεργασία μορφοποιείται από αυτούς τους τεθειμένους σκοπούς. 
Ένας από τους χαρακτηριστικότερους σκοπούς που θέτει μια ταξική κοινωνία, ή μάλλον η άρχουσα τάξη αυτής, είναι η δημιουργία οικονομικού περισσεύματος. 
Πριν ακόμη σκεφτούμε πως η ταξική κοινωνία δημιουργείται επι τη βάση του οικονομικού περισσεύματος που έχει ήδη παραχθεί θα έπρεπε να σκεφτούμε μήπως αυτό δημιουργείται από την βία, την απαίτηση, τον εξαναγκασμό ή την ιδεολογική πειθώ για την παραγωγή του. 
Η ανακάλυψη της δυνατότητας που παρέχει το αποτέλεσμα της εργασιακής-παραγωγικής διεργασίας να συντηρεί έναν μικρό πληθυσμό που δεν εργάζεται για την παραγωγή των μέσων συντήρησης, πέραν των γόνων και των ηλικιωμένων, δεν είναι ανακάλυψη που δημιουργεί από μόνη της την εκμεταλλευτική ομάδα. 
Προϋποτίθεται η αλλοτρίωση της εργασίας από τους οικείους σκοπούς της που αφορούν  την συντήρηση και αυτοπραγμάτωση των άμεσων παραγωγών. Ακόμη κι αν υποθέσουμε πως δεν είναι δυνατή η ολιγαρχική απαλλοτρίωση του προϊόντος της εργασίας από το γεγονός και μόνον της αλλοτρίωσης της εργασίας, χωρίς δηλαδή να υπάρχουν οι νέες παραγωγικές προϋποθέσεις που "παράγουν" το οικονομικό περίσσευμα, θα ήταν εξίσου αδύνατον να θεωρήσουμε πως αυτές οι παραγωγικές προϋποθέσεις από μόνες τους "παράγουν" την εκμεταλλευτική ομάδα, χωρίς δηλαδή να συνεργεί σε αυτή την "παραγωγή" η αλλοτριωτική σκοποθεσία που αντιστοιχεί στην κυριαρχική-εκμεταλλευτική ομάδα.
Όμως πως θα μπορούσαμε να συνοψίσουμε εκείνα τα στοιχεία που αντιστοιχούν στην ξενωτική κυριάρχηση της σκοποθεσίας της εργασιακής διεργασίας;


Θα ήταν υπερφίαλο να μιλήσουμε πέρα από ένα προβληματοποιητικό πλαίσιο, ένα πλαίσιο ερωτημάτων που φαίνεται πως μας βασανίζουν σήμερα και μας ρίχνουν σε μια κόλαση αντινομιών και αδιεξόδων.


Θα πρότεινα αρχικά να θέσουμε παραθετικά τα εξής προβλήματα-ερωτήματα:
1) Η εργασία ως εξωτερικό στοιχείο του ταξικού κοινωνικού συστήματος, δηλαδή ως "πόρος", ως "πρώτη ύλη", ως υλο-ενεργειακό μέσο-εργαλείο της κοινωνικής ολότητας.
2) Η εργασία ως αφηρημένος καθορισμός κατά την διάρκεια όλων των ταξικών κοινωνιών, και όχι μόνον με την εμφάνιση του καπιταλισμού.
3) Το σώμα ως αφηρημένος καθορισμός κατά την διάρκεια όλων των ταξικών κοινωνιών που σημαίνει την διάσπαση της εργαζόμενης και βιωνόμενης ως ενιαίας ανθρώπινης οντότητας, και όχι μόνον με την εμφάνιση του καπιταλισμού.
4) Η κριτική στην εργασία από την σκοπιά της "κατάργησής" της ως δουλοκτητική και αλλοτριωτική κοσμοθεωρία που μετατρέπει και υποκαθιστά (αξιακά και "πρακτικά") την "αφηρημένη" εργασία του καπιταλισμού σε υπερ-αφηρημένη "διανοητική" εργασία (Ντεμπόρ, ύστερος Νέγκρι και άλλοι). 
Σε αυτό το πλαίσιο μπορεί να ενταχθεί και η (νιτσεϊκή) "κριτική στην μεταφυσική" από την σκοπιά της "σωματικότητας", όπου η πνευματική αφαίρεση κρίνεται από την σκοπιά μιας αφαιρετικότερης ("χωρικής") αρχής.
5) Η κριτική στην "φυσικότητα" και την αξιακή ισοτιμία της φύσης ως μέρος της κυριαρχικής και ταξικής εξωτερικοποίησης και κατωτεροποίησης τόσο της φύσης όσο και της εργασίας.
6) Η ανάδειξη της οντολογικής ισοτιμίας και ισαξίας της άμεσης εργασίας και της φύσης προς την κουλτούρα και την διανοητική ενέργεια σε αντίθεση προς την εξωτερικοποίηση και την κατωτεροποίηση που τους προσδίδουν όχι μόνον η συστημική ή "επιστημονική" θεωρία αλλά και όλες οι κυριαρχικές και εκμεταλλευτικές ταξικές σκοποθεσίες.










Ι.Τζανάκος  
 

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου