Σάββατο, 19 Απριλίου 2014

Ιστορία και αφήγηση..




Η ιστορική έρευνα έχει πολλές φορές να αντιμετωπίσει ανυπέρβλητα εμπόδια που τα ξεπερνάει με ευφάνταστες υποθέσεις ή με λογικές αλληλουχίες.
Όταν έχουμε να κάνουμε με κείμενα, τα οποία θεωρούνται ιστορικές μαρτυρίες ή μπορεί να περιέχουν πειστήρια και στοιχεία για αμφισβητούμενα γεγονότα, επιστρατεύονται σύγχρονες μεθόδοι κειμενικής ανάλυσης με γλωσσολογικά εργαλεία ή ευρύτερα δομο-λειτουργικής προελεύσεως εργαλεία και συνήθως στο τέλος καταλήγουμε σε κάποια συμπεράσματα. 
Βέβαια η ιστορική έρευνα είναι πραγματικά ένα όμορφο και δύσκολο παιχνίδι, ειδικά όταν αναφέρεται σε εποχές που η καταγραφή των γεγονότων δεν υπόκειτο στις αναγκαιότητες της νεωτερικής πρακτικής της καταγραφής-ανάλυσης-ταξινόμησης. 
Προβλέπω πως οι ιστορικοί ερευνητές όσον αφορά εκείνες τις "εποχές" θα ερίζουν όσο υπάρχει ανθρωπότητα. Αυτό είναι κάτι που με ενθουσιάζει για πολλούς λόγους. 
Πρώτον, ανήκω σε εκείνη την κατηγορία ανθρώπων που αρέσκεται στην παρακολούθηση ατέρμονων ερευνητικών και θεωρητικών ζητημάτων. 
Η απόλαυση που αποκομίζω από την λυσσώδη διαμάχη των ερμηνευτικών και θεωρητικών σχολών για το παραμικρό γεγονός, ή την  "ασημαντότερη" πτυχή ή λεπτομέρεια του τάδε ή δείνα εδαφίου ενός παλαιού κειμένου, είναι μια από τις μεγαλύτερες απολαύσεις της ζωής μου. Πόσο αλήθεια απολαυστικό είναι να παρακολουθείς τις διαμάχες για ένα ξεχασμένο πήλινο σκεύος που χρησιμοποιούσε κάποια ξεχασμένη μαγείρισα δεκάδες αιώνες πριν ή να βλέπεις με τι πάθος συγκρούονται αξιότιμοι φιλόσοφοι για το νόημα του τάδε ή δείνα εδαφίου ενός πλατωνικού ή εγελιανού κειμένου..
Όμως εκτός από αυτή την απολαυστική πτυχή των ερευνητικών ή σχολαστικών διαμαχών, που μπορεί βέβαια να κοστίσουν την προσωπική ή επαγγελματική ακεραιότητα των συμμετεχόντων, υπάρχει σε αυτές ένα ακόμη ενδιαφέρον στοιχείο.
Η ελευθερία της ερμηνείας έχει αποκτήσει ένα προνομιακό πεδίο που σχημάτισε, θα έλεγε κανείς κάπως προκλητικά, με σκόπιμο τρόπο η προ-νεωτερική ανθρωπότητα όντας βυθισμένη σε άλλους τρόπους βίωσης των γεγονότων του βίου της. Το ψεύδος της ''αληθούς'' καταγραφής της γεγονικότητας του βίου περιορίζεται από την πηχτή ομίχλη των συμβολιστικών περιβλημάτων της προ-νεωτερικής ζωής. 
Φυσικά, θα πει κανείς, αυτό δεν αναιρεί την δυνατότητα μιας διαλεκτικής-ορθολογικής ανασύστασης του κοινωνικού βίου του παρελθόντος αυτού, των αντιθέσεων που τον βασάνιζαν και τότε με έναν τρόπο που θυμίζει έντονα το παρόν μας, αλλά και με έναν τρόπο που διαφοροποιείται λόγω των διαφορών στους τρόπους παραγωγης, τα οικονομικά και βιοπολιτικά συστήματα κ.λ.π 
Το θέμα όμως δεν είναι μόνον εκεί. Ούτε το θέμα είναι να δημιουργήσει κανείς ένα τυπικό ιστοριστικό σχήμα στηριγμένο σε μια δήθεν ριζική διαφορά στο ανθρώπινο βίωμα αναλόγως της διαφορετικής εποχής και άλλα που σπεύδω να διακρίνω από αυτό που προσπαθώ να σας πω εδώ.
Η διαφοροποίηση που αναφέρω εδώ έχει να κάνει με μια άλλη έννοια της σημασιοδότησης των ανταγωνιστικών αντιθέσεων της κοινωνίας που αποκτάει επικαιρότητα ακόμη και σήμερα. 
Για να σας δώσω να καταλάβετε τι εννοώ θα μπορούσα να φέρω παραδείγματα από ένα χώρο του "πνεύματος" για τον οποίο έχω άγνοια, αλλά είναι εύκολα προσλαμβανόμενος από όλους. 
Τον εικαστικό χώρο. Η μοντέρνα εικαστική εμπειρία αν μη τι άλλο περιέχει έναν τρόπο του μη αναπαραστάσιμου και μη αναγώγιμου στην φυσική εμπειρία που δικαιώνει όλη την προ-νεωτερική συμβολιστική του βίου, ακόμη κι αν αυτές οι δύο όψεις του "πνεύματος" έχουν εντελώς άλλες προϋποθέσεις και βλέψεις εντός τους. Σταματάω εδώ, με τα παραδείγματα.
Η μη-αναπαραστασιμότητα του βίου, ακόμη κι αν αναφερόμαστε σε γεγονότα και δομές της ανταγωνιστικής διαμάχης (λ.χ την ταξική πάλη), μας φέρνει αμέσως ενώπιον του ιστορικο-ερμηνευτικού προβλήματος αλλά και του καθοριστικότερου προβλήματος της σημασίας της ίδιας της ριζικής ενδο-παράστασης του βίου μέσα στις άθλιες συνθήκες που αυτός διατρέχει την παροντικότητα της ουσίας του. 
Με έναν τυπικό φιλολογικό τρόπο αυτό θα παρουσιάζονταν ως το θέμα του ρεαλισμού στην τέχνη, αλλά αφορά την ίδια τη ζωή και τον αγώνα της για αξιοπρέπεια, παραστατική αλήθεια και ουτοπική ευτυχία, όσο είναι δυνατόν, μέσα στις συνθήκες της ολιγαρχικής ταξικής και κρατικής βίας, των πολέμων, των διωγμών.
Αυτή η πυκνή ομίχλη των συμβολιστικών παραδόσεων του λαού δεν ανάγεται όμως όπως θα ήθελε μια ευρύτατη και ετερόκλητη συμμαχία θεωρητικών και ερμηνευτών στον τόπο του Μύθου. 
Όχι μόνον ο μεσσιανισμός της ύστερης ρωμαϊκής "εποχής" αλλά λ.χ και ο Ησίοδος δεν ερμηνεύεται με το κοινοτικό και κρατικά διαμορφωμένο σχήμα του Μύθου, αν και προφανώς υπάρχει πάντα ένας λαϊκός "μυθολογικός" συγκρητισμός στο βάθος κάθε λυτρωτικής ή απελευθερωτικής παραστατικότητας του βίου. 
Αυτό που αναδύεται σε κάθε μη-αναπαραστατική παραστατικότητα του λαϊκού βίου και προκαλεί το ρίγος όλων αυτών που νιώθουν τη δύναμή της είναι το αίτημα μιας άλλης δικαιοσύνης. 
Μιας δικαιοσύνης όμως που δεν δύναται να εκφραστεί στα όποια τυπικά ορθολογικά αιτήματα του βίου, και όταν εκφράζεται εκεί σβήνει θαρρείς αμέσως..












Ι.Τζανάκος

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου