Αυτοκαθορισμός

Αυτοκαθορισμός

Δευτέρα, 21 Ιουλίου 2014

Κάποιες εμβόλιμες παρατηρήσεις σε έναν ενδο-μαρξιστικό διάλογο (τι δουλειά έχω τώρα να μπλέκομαι;)







10 θέσεις για τη δομή ''σοβιετικού τύπου'' | Ταξικές Μηχανές / bestimmung.blogspot.com/2014/07/10.html

Lenin Reloaded: Σχετικά με τη "δομή Σοβιετικού τύπου" (πρώτο μέρος...

Lenin Reloaded: Σχετικά με τη "δομή Σοβιετικού τύπου" (δεύτερο μέρ.   

Lenin Reloaded: Σχετικά με τη "δομή Σοβιετικού τύπου" (τρίτο μέρος..

Lenin Reloaded: Σχετικά με τη "δομή Σοβιετικού τύπου" (τέταρτο μέρ..  





Ο διάλογος που αναπτύχθηκε από την πλευρά των Α.Μπαλασόπουλου και Γ.Ευσταθίου στηρίχθηκε σε κάποιες κοινές αξιωματικές παραδοχές τους που μπορούμε να συναντήσουμε σε έναν ευρύτερο ιδεολογικό χώρο, άσχετα αν σε αυτόν συμπεριλαμβάνονται και άνθρωποι που απλά δηλώνουν "μαρξιστές" ή εν γένει υποστηρικτές μιας αταξικής κοινωνίας ενώ έχουν ήδη συμμαχήσει με τους πραγματικούς όρους του καπιταλισμού ή έστω έχουν συνθηκολογήσει με την κυριαρχία του.
Δεν είναι σκοπός μας να σκιαγραφήσουμε, με αφορμή αυτό τον πολύ ενδιαφέροντα πολεμικό διάλογο, τις αντιρρήσεις μας για το αξιωματικό πλαίσιο που συνέχει όλο τον χώρο που επικαλείται όχι μόνον τον Μάρξ αλλά και γενικά την επιθυμία του για μια αταξική κοινωνία, γιατί αυτό θα ήταν απλά μια παράλληλη προς τα επιχειρήματα των διαλεγομένων παράθεση των δικών μου προσωπικών (μη-) αξιωμάτων, πράγμα αρκετά ανιαρό και για τους ίδιους και για το κοινό της συζήτησης αυτής.
Ωστόσο θα ήθελα να επιμείνω στην έννοια της αξιωματικότητας διευκρινίζοντας πως αυτή εννοείται από εμάς στα πλαίσια μιας κοινότοπης εννοιολόγησής της (δεν επικαλούμαι "επιστημολογικές" ή "φιλοσοφικές" έννοιές της ή αντιρρήσεις επί της αλήθειας της σκέψης που στηρίζεται σε αξιώματα), άρα δηλώνουμε καταρχάς ότι αποδεχόμαστε το γεγονός πως η σκέψη κινείται πάντα σε ένα πλαίσιο οριοθετημένο από κάποια αξιώματα και πως αυτό είναι όχι μόνο αναπόφευκτο αλλά και αναγκαίο για να υπάρξει στοιχειωδώς (ως σκέψη).





Πρώτη ιχνογραφία των παρατηρήσεών μου..
Ποιές είναι οι πρώτες μου παρατηρήσεις επί των κειμένων αυτών που όντως έχουν έναν ισχυρό πυρήνα επιχειρηματολογίας;
Παρατηρώ πως υφίσταται ένα ισχυρός θεωρητικός δεσμός των διαλεγομένων με την έννοια του καπιταλισμού όπως υφίσταται ως σχέση παραγωγής που καθορίζει (εσωτερικά μεν στην παραγωγική διεργασία ως ολότητα) τις σχέσεις κατανομής (που όπως γνωρίζουμε δεν είναι απλά σχέσεις κατανομής των παραγόμενων προϊόντων αλλά και των μέσων εργασίας), πράγμα που δεν δηλώνεται άμεσα από αυτούς αλλά νομίζω υπο-σημαίνεται γύρω από την συζήτησή τους για το είδος και την σημασία της κρατικής ή δημόσιας ιδιοκτησίας ή κατανομής των μέσων παραγωγής σε ένα δεδομένο σοσιαλιστικό (ή πρωτο-κομμουνιστικό) σύστημα παραγωγής που από τον Ευσταθίου μερικές φορές αμφίσημα προσδιορίζεται ως "μετα-καπιταλιστικό". 
Θεωρείται τρόπον τινά πως υφίσταται ένα σοσιαλιστικό σύστημα στην βάση μιας κοινωνικοποιημένης παραγωγής που συστοιχεί αναγκαία σε μια μορφή κοινωνικής ιδιοκτησίας (ή κατανομής θα έλεγα εγώ) με την διαφορά πως ο Ευσταθίου παρατηρεί ένα είδος κρατικής (ή μάλλον κρατικιστικής) αλλοίωσης (αν και αναγκαίας μάλλον σε σχέση με κάποιες ιστορικές συνθήκες). 
Προκαταβολικά σπεύδω να πω πως και εγώ δεν θεωρώ το σοβιετικό σύστημα κάποια μορφή "κρατικού" ή "γραφειοκρατικού" καπιταλισμού, άρα δεν συζητώ όλες εκείνες τις θεωρίες που εξομοιώνουν το σοβιετικό σύστημα με τον καπιταλισμό στην βάση μιας αφηρημένης θεώρησης του καπιταλισμού που αφαιρεί από τους θεμελιακούς προσδιορισμούς του βασικά στοιχεία (γενικευμένη "μορφή-εμπόρευμα" κ.λ.π) και οι οποίες έχουν χρησιμοποιηθεί κατά καιρούς για να εξυπηρετηθούν οι πολιτικές πολεμολογικές ανάγκες όλων των αντισοβιετικών πολιτικών ομάδων που ασκούσαν κριτική από την σκοπιά της σοσιαλδημοκρατίας, του αριστερισμού, ή ακόμα ακόμα και της (ακρο-)δεξιάς.





Οι αντι-σοβιετικές θεωρίες..
Η άρνηση των διαλεγομένων (κυρίως βέβαια του Ευσταθίου, για τον Μπαλασόπουλο δεν τίθεται θέμα) να ορίσουν την Σοβ.Ένωση ως "καπιταλιστική" χώρα τούς αποχωρίζει από τον βασικό κορμό του αριστερού κυρίως αντι-σοβιετισμού, ακόμα και αν σε αυτόν συμπεριλάβουμε και τον (αυθεντικό) τροτσκισμό και την "αριστερή αντιπολίτευση" (που ήταν ευρύτερη από την προσωπική φράξια του Τρότσκι) μέσα στην νεογέννητη Σοβ.Ένωση που αν θυμάμαι καλά ασκούσαν ακραία πολεμική στην πολιτική της ΝΕΠ και τους λεγόμενους νέπ-μαν και από αυτή την ιστορική σκοπιά ήδη από την αρχή μιλήσανε για καπιταλιστικοποίηση της επανάστασης και "Θέρμιδωρ" και άλλα σχετικά. Φυσικά η συντριβή των νεπ-μαν και των κουλάκων από τον Στάλιν στέρησε από τους "αντι-σταλινικούς" της αριστερής αντιπολίτευσης έναν ισχυρό πυλώνα των επιχειρημάτων τους, και από αυτή τη σκοπιά ο ίδιος ο Τρότσκι διαψεύσθηκε οικτρά από την ίδια την κοινωνικο-οικονομική πολιτική του Στάλιν και της πλειοψηφίας του κομμουνιστικού κόμματος που ολοκλήρωσε, και μάλιστα με μετριοπαθέστερο τρόπο από αυτόν που πρόκρινε ο Τρότσκι και η "αριστερή αντιπολίτευση"!, την πολιτική της κολλεκτιβοποίησης και της καθολικής απαλλοτρίωσης της ατομικής ιδιοκτησίας των μέσων εργασίας, της γης κ.λ.π.
Η κριτική των πρώτων αντι-σοβιετικών ("εντός και εκτός" ακόμα του μπολσεβίκικου κόμματος) περιορίσθηκε αναγκαστικά στην εσωτερική δομή της "κρατικής (ή κρατικοποιημένης) οικονομίας" με ανάδειξη της υποτιθέμενης ταξικής αποστασίας των σοβιετικών κομμουνιστών που "αποδείχθηκε" από την απάρνηση της αρχή της συλλογικής διεύθυνσης των εργοστασίων ( και την αντικατάστασή της με την αρχή της "μονοπρόσωπης διεύθυνσης") και φυσικά στην κριτική τους στον "μεγαλο-ρώσσικο" εθνικισμό του "σταλινισμού" (που δέχονταν την σχετικά αυτοδύναμη οικοδόμηση σοσιαλιστικών σχέσεων παραγωγής σε μια χώρα -αρχικά) κ.λ.π .
Εκτός της Σοβ.Ένωσης υπήρξε μια σχετικά γρήγορη ανάπτυξη ενός ριζικότερου αντι-σοβιετισμού η οποία είχε ως χαρακτηριστικότερο και ευφυέστερο (για μένα) εκπρόσωπό της τον Α.Πάνεκκουκ. 
Η κριτική των αριστεριστών αντι-σοβιετικών είχε ως βάση της την θεωρία του "κρατικού καπιταλισμού" όπως είχε μάλλον διαμορφωθεί από αυτούς "αυτόνομα" για την αντιμετώπιση του αναδυόμενου κρατικο-μονοπωλιακού καπιταλισμού (καλό θα ήταν τυφλοπόντικες σαν τον Ευσταθίου και τον Μπαλασόπουλο να βρούν τις ρίζες αυτής της θεωρίας πριν την εμφάνιση της Σοβ.Ένωσης) και χρησιμοποιήθηκε ως εναλλακτική εξήγηση για την ολοφάνερη σε όλους (πλήν του Τρότσκι) δυναμικότητα και ορμητικότητα της παραγωγικής και κοινωνικής ανάπτυξης στην Σοβιετική Ένωση, που αλλιώς -αν μιλούσαμε για Θέρμιδωρ- θα ήταν "λογικά" ανεξήγητη. Κάποια στιγμή αυτές οι δύο θεωρίες και οι δύο αριστερίστικες "εμπειρίες" ενώθηκαν και σχημάτισαν ήδη από την εποχή του μεσοπολέμου μιαν ακραία αντι-σοβιετική αριστερά που συμπορεύονταν με τον τροτσκισμό αλλά τραβούσε το σχοινί ακόμα πιο μακριά. 
Σε όλους όμως τους ακρο-αριστερούς αντι-σοβιετικούς κύκλους η άποψη αυτή κέρδιζε μέρα την μέρα έδαφος ως την στιγμή που ένας αποστάτης της αριστεράς και μετέπειτα σημαντικός εκπρόσωπος της ψυχρο-πολεμικής δεξιάς διανόησης,
ο James Burnham (James Burnham - Wikipedia, the free encyclopedia) (Πορτραίτο του διανοούμενου ως αποστάτη: James Burnham leninreloaded.blogspot.com/2012/08/james-burnham.htm) ριζοσπαστικοποίησε αντιλήψεις που μοιράζονταν με τον Max Shachtman (Max Shachtman - Wikipedia, the free encyclopedia  ) , Yvan Craipeau  (Yvan Craipeau - Wikipedia, the free encyclopedia) και τον Bruno Rizzi  (Bruno Rizzi - Wikipedia, the free encyclopedia).
Η πρωτοτυπία της ανάλυσης του J.Burnham έγκειται στην αντιμαρξιστική χροιά που έδωσε στην ανάλυση της ριζοσπαστικότερης αντι-σοβιετικής φράξιας του τροτσκισμού, αλλά σε ένα πλαίσιο μιας τυπικής "κοινωνιολογικής ανάλυσης" ενός μη-καπιταλιστικού συστήματος που ονομάστηκε αρχικά "γραφειοκρατικός κολλεκτιβισμός" και έπειτα "κοινωνία των διευθυντών" κατευθύνοντάς την σε συντηρητικές κυνικές αναλύσεις που ενδύονταν τον μανδύα του "μακκιαβελισμού", νομίζω σε μια πλήρη αναλογία και αντιστοιχία με τις αντιλήψεις του G.Orwell (George Orwell - Wikipedia, the free encyclopedia)(Τζωρτζ Όργουελ - Βικιπαίδεια) στο βασικό του αντι-κομμουνιστικό έργο "Η Φάρμα των Ζώων" ( Η Φάρμα των Ζώων - Βικιπαίδεια).
Ο συνδυασμός της ανάλυσης της Σοβ.Ένωσης ως μιας μη καπιταλιστικής κοινωνίας με την αξιολόγησή της ως "ολοκληρωτικής κοινωνίας" αντίστοιχης με την κοινωνία υπό την κυριαρχία των ναζιστών, όπως αργότερα εδραιώθηκε στην ψυχροπολεμική διανόηση, προήλθε από την ειδική πλοκή των αντι-σοβιετικών αναλύσεων μέσα στην ανάλυση του J.Burnham και το ενορατικό της ανάλογο στο προαναφερθέν έργο του G.Orwell. Μπορούμε να προσθέσουμε εδώ πως στις αναλύσεις αυτές μπορούμε ίσως να δούμε και τον προάγγελο μιας ανάλυσης που τονίζει τον "ασιατικό" ή απλά "μη-δυτικό" χαρακτήρα της σοβιετικής κοινωνίας. Τουλάχιστον μπορούμε να πούμε πως η ανάλυση της "μη-δυτικότητας" της σοβιετικής κοινωνίας (ή των κοινωνιών "σοβιετικού τύπου") δένει πολύ εύκολα με τον χαρακτηρισμό της ως "γραφειοκρατικής-κολλεκτιβικής".







Η κατάσταση σήμερα
Νομίζω πως η καταδίκη της εν λόγω αντιδραστικής θεωρίας δεν την καθιστά ανενεργή τόσο ως προς την ειδική της ιδεολογική λειτουργία εντός του αστικού κόσμου όσο και ως προς το φορτίο της αναλυτικής της δύναμης, αφού αξιοποιεί τις αντιφάσεις και τις συγκρουσιακές αντινομίες που αναδύονται και θα αναδύονται σε οποιοδήποτε "μετα-καπιταλιστικό" κοινωνικό σύστημα κομμουνιστικού (ή σοσιαλιστικού απλά) προσανατολισμού, εφόσον επικρατούν και θα επικρατούν ως το τέλος του ιμπεριαλιστικού καπιταλισμού οι εξωτερικές-εσωτερικές αναγκαιότητες της κρατικής υποστασιοποίησης τού νέου συστήματος. Για να μην θεωρηθούμε "σκοτεινοί" χρησιμοποιώντας τον όρο "κρατική υποστασιοποίηση" θα ήθελα να τον προσδιορίσω σαφέστερα σε παραλληλία προς τα επιχειρήματα των ευφυών μαρξιστών διαλεγομένων και προς την αρχική δική μου "ένδειξη" επιχειρήματος σε σχέση με τις σχέσεις κατανομής και παραγωγής.
Είναι νομίζω σαφές πως το ισχυρό επιχείρημα του Μπαλασόπουλου, για το οποίο φέρνει αρκετά εμπειρικά αλλά κυρίως μαρξιστικά επιχειρήματα (αναφερόμενος κυρίως στον κοινό τόπο των δύο διαλεγομένων, το μαρξιστικό "σώμα" κειμένων, αλλά χωρίς αυτό να σημαίνει απλά αναφορά στην αυθεντία, εφόσον εννοούνται με πολύ σαφήνεια από τον Μπαλασόπουλο ως σημεία αναφοράς στην μαρξιστική διαλεκτική πολεμική έναντι της ουτοπικής εικοτολογίας που σέρνεται πλέον από αλλότριες σε μας ταξικές δυνάμεις), το ισχυρότερο λοιπόν επιχείρημά του, είναι αυτό που αναφέρεται στην αντιπαραβολλή "κρατικής" και "συνεταιριστικής" παραγωγής (των "ελεύθερων παραγωγών"). Πέρα από την καταιγιστική αναφορά αποσπασμάτων από τους Μαρξ και Έγκελς που δείχνουν (στον μαρξικό κοινό τόπο, και όχι στο κάπως σαφέστερα "στενότερο" λενινιστικό κοινό ή μάλλον μη-κοινό τόπο) την πραγματικά περιορισμένη χρήση του όρου  της "συνεταιριστικής" μορφής του σοσιαλισμού-κομμουνισμού, ειδικά κατά την συγκεκριμένη περίοδο της μετάβασης προς τον κομμουνισμό, αυτό που αναδεικνύεται είναι η ιδιαιτερότητα και η απόλυτη ισχύς των ειδικών συνθηκών που συγκροτούν τον καπιταλισμό ως ιμπεριαλιστικό ως καθορισμών στην ίδια την συγκρότηση του επαναστατικού εργατικού κινήματος αλλά και κάθε αντι-ιμπεριαλιστικού κινήματος με ασαφέστερες ή απλά αστικές καταβολές και στόχους. 
Η αδυναμία των αριστεριστών του μεσοπολέμου αλλά και του μεταπολέμου να κατανοήσουν την "φύση" του σταλινικού καθεστώτος έχει να κάνει με την αδυναμία τους να κατανοήσουν την ίδια την φύση του καπιταλισμού κατά το ιμπεριαλιστικό στάδιό του (που θα μπορούσε να εννοηθεί και ως μια μορφή "αυτοκρατορίας"). 
Όταν ο Στάλιν έλεγε λίγο ως πολύ ότι η ταξική πάλη οξύνεται στην φάση της συνύπαρξης του σοσιαλισμού-κομμουνισμού και του ιμπεριαλιστικού καπιταλισμού και πως κατ'ουσίαν το εργατικό κράτος (πρέπει να) ισχυροποιείται και αυτό ως το ταξικό όργανο του ταξικού αγώνα και της ταξικής κυριαρχίας της εργατικής τάξης (δική μου ελεύθερη μεταφορά βεβαίως, των λόγων του Στάλιν) αυτό θεωρήθηκε ως μια ουσιαστική παρέκκλιση από το μαρξιστικό, και το λενινιστικό ακόμα, "σώμα" σκέψης που έθετε ως έναν όχι και τόσο μακρινό στόχο την απονέκρωση του οποιουδήποτε κράτους, μαζί και την επίτευξη της α-ταξικής κοινωνίας. 
Όμως ανεξάρτητα από την έκβαση του παγκόσμιου ταξικού πολέμου και τον ρόλο του εργατικού-σοβιετικού κράτους αυτό που έμεινε μετέωρο ήταν το ζήτημα του προσδιορισμού της υλικής-οικονομικής βάσης του κράτους αυτού, εφόσον η γοργή μεταβατικότητα μιας πρώιμης κομμουνιστικής κοινωνίας αντικαθίστατο σιγά σιγά με την σταθερότητα μιας κοινωνίας με πολύ απόμακρη την μεταβαίνουσα ουσία της στο όλο και πιο απομακρυσμένο στο μέλλον όραμα της α-ταξικής και α-κρατικής κοινωνίας. 
Ο κομμουνισμός "ρεαλιστικοποιήθηκε" και μετατράπηκε στον απώτατο και αφηρημένο σκοπό μιας σοσιαλιστικής κοινωνίας με σταθερά και αναλλοίωτα χαρακτηριστικά, παρά τις διαρκείς εξαγγελίες της κομματικής πρωτοπορείας για την ολοένα και μεγαλύτερη προσέγγιση της Σοβ.Ένωσης και των άλλων σοσιαλιστικών χωρών σε αυτό τον σκοπό. 
Η βασική παράμετρος αυτής της "ρεαλιστικοποίησης" ήταν αυτή η "κρατική υποστασιοποίηση" που σας προανέφερα η οποία δεν έχει έναν γενικό αφηρημένο και υπερκείμενο προσδιορισμό της "άνωθέν" της που να την καθιστά ένα κατηγόρημα της "σοσιαλιστικής" κοινωνίας εφόσον ο ίδιος ο καθορισμός της σοβιετικής κοινωνίας (της "κοινωνίας σοβιετικού τύπου") ως σοσιαλιστικής δεν σήμαινε τίποτα άλλο από αυτό ακριβώς: την κρατική υποστασιοποίηση και θεσμική σταθεροποίηση της κομμουνιστικής δυναμικής. 
Άρα, δεν έχουμε να κάνουμε με "κρατικό σοσιαλισμό" εκτός κι αν εννοούμε πως αυτοί οι δύο όροι είναι το ίδιο και το αυτό και απλά σημαίνουν εν τη διαφορετικότητά τους το ίδιο πράγμα από την "σκοπιά" του βαθύτερου και στρατηγικότερου καθορισμού τους που είναι ο κομμουνισμός που έχει κολλήσει στον βάλτο της ιμπεριαλιστικής βαρβαρότητας και έχει αρχίσει να λαμβάνει από αυτόν πολλά χαρακτηριστικά. 
Βέβαια εδώ, αν μιλήσει κανείς όπως εγώ τώρα, μπορούν να ειπωθούν πολλά λανθασμένα πράγματα αν κάποιος τονίσει πολύ έντονα το στοιχείο της "ομοιότητας", αλλά αυτό είναι αν θέλετε το τίμημα μιας απόκρημνης υπεράσπισης του σοβιετισμού, την οποία επιχειρώ. 
Η ιδιοτυπία της επιτυχίας της αντιδραστικής ανάλυσης των Μπέρναμ και Όργουελ δεν εδράζεται στον τονισμό της ταξικής διαφορετικότητας και ταυτόχρονα της ταξικής ομοιότητας του σοβιετισμού προς τον καπιταλισμό αλλά στον δηλητηριώδη τονισμό της βαθύτερης πτώσης τής αγνότητας του πρώτου ιδεώδους, τον θάνατο τής πρώτης νιότης τής εφόδου στον ουρανό. Φυσικά και η πτώση από την οικουμενική αφαίρεση στην συγκεκριμένη πραγματικότητα της ιστορικής "εφαρμογής", σε συνθήκες απροσδόκητης βιαιότητας και ευλυγισίας του παγκόσμιου ταξικού εχθρού, έχει ένα μεγάλο τίμημα και δεν είναι μόνον ένα επεισόδιο μιας έλλογης και μάλλον ψύχραιμης διαλεκτικής. 
Για να μην ξεστρατίσουμε όμως -από την έμμεση έστω- ανάλυση των λεγομένων των διαλεγομένων, και αναφερθούμε σε αυτό που εγώ ονομάζω (με έναν τρόπο που θα έκανε τους Γαβριηλίδιδες αυτού του κόσμου να φρίξουν άλλη μια φορά) άνευ καθάρσεως τραγικότητα της ιδέας όταν έρχεται σε επαφή με τον ανθρώπινο κόσμο, θα παραμείνω στο αγαπημένο στους μαρξιστές αναλυτικό πλαίσιο των "υλικών σχέσεων παραγωγής".
Τι σημαίνει αλήθεια να έχεις ένα κράτος, εργατικό ας πούμε για να τελειώνουμε, να ρυθμίζει, να κατανέμει, και να καθορίζει σχεδιαστικά την κοινωνική παραγωγή; Σημαίνει ότι έχουν αναιρεθεί οι αρχές του "αγνού" μαρξισμού, ή της "αγνής'' επανάστασης; στον ίδιο τον πυρήνα της υλικής-οικονομικής στόχευσής της; αυτό είναι πραγματικά αμφίβολο, όσο αμφίβολο είναι τελικά αν η επανάσταση ή ο μαρξισμός αποκλείει ένα είδος κρατικής συγκεντρωτικότητας σε σχέση με την εκπλήρωση των υλικών στόχων του όσο επικρατούν οι ιμπεριαλιστικές συνθήκες.
Αυτό που είναι πραγματικά θλιπτικό και δεν σχετίζεται με τις δυνατότητες να οικοδομηθεί ένα κρατικό-κομμουνιστικό σύστημα στην οικονομία είναι το σύνολο των πραγματικών ανθρώπινων σχέσεων (και στην παραγωγή), ας μου επιτραπεί αυτός ο όρος, που επικρατούν σε ένα  τέτοιο πλαίσιο, "είναι δεν είναι" αυτή η κοινωνία "σοσιαλιστική" κοινωνία, με την έννοια πως δεν υπάρχει "ταξική εκμετάλλευση". 
Σε αυτή την διαρκή ιστορική κατάσταση ο προσδιορισμός της οικονομίας του κρατικά θεσμοποιημένου κομμουνισμού δεν είναι απαραίτητα οριοθετημένος ως κάτι ξέχωρο και αντίθετο ριζικά από την μαρξική σκέψη, απλά περιλαμβάνεται στην προοπτική του ίδιου του Μαρξ το ίδιο ισχυρά όσο δεν περιλαμβάνεται, ως αφηρημένος προσδιορισμός με πολλές "εσωτερικές" δυνατότητες.
Η συζητήση για τους ειδικούς προσδιορισμούς της σοβιετικής κοινωνίας (και κάθε "κοινωνίας σοβιετικού τύπου") θα έχουν νόημα λοιπόν αν αναφερθούν στο ειδικό ακριβώς πλαίσιο ανάδυσης κάθε τέτοιας κοινωνίας, δηλαδή το "ιμπεριαλιστικό πλαίσιο". 
Και αυτό μας θέτει ένα σωρό από προβλήματα που αφορούν το έθνος-κράτος, την πιθανή συνέχειά του, τα θέματα της ρύθμισης και της διαλεκτικοποίησης των εθνικών και δι-εθνικών σχέσεων, τα προβλήματα της σοσιαλιστικής άμυνας, της ποιοτικής συντήρησης (ναι, της συντήρησης) των τοπικών προσδιορισμών της ανθρώπινης καθημερινότητας, τα περιβαλλοντικά προβλήματα, τα προβλήματα της "θρησκείας" και των πολιτισμικών δομών, τα προβλήματα συγκέντρωσης και αποκέντρωσης της "εθνικής" και "παγκόσμιας" κοινωνίας, και φυσικά τα όχι και τόσο εύκολα προβλήματα της δημοκρατικής οργάνωσης των σοσιαλιστικών θεσμών παρά και παρ'όλη την αδήριτη αναγκαιότητα της συντριβής του αστικού κράτους και της στρατιωτικής και γενικά αυταρχικής αντιμετώπισης του ιμπεριαλισμού και των εσωτερικών υποστηρικτών του. 
Και σε αυτήν ακριβώς την βαρύτητα των πραγμάτων οι διαλεγόμενοι δεν έδειξαν την πρέπουσα σημασία, ίσως γιατί το πεδίο της αντιπαράθεσής τους είναι σχηματισμένο πάνω στο βασικό αξίωμα του "ορθού" σοσιαλιστικού ή κομμουνιστικού περιεχομένου που αυτο-δικαίως θα επιλύσει ένα ένα και όλα μαζί ταυτόχρονα αυτά τα προβλήματα, θα έλεγε κανείς με έναν μάλλον αυτόματο τρόπο. 
Αυτό τουλάχιστον κατάλαβα εγώ, και επίσης κατάλαβα πως δεν τίθεται όσο θα έπρεπε το ερώτημα της άμυνας μιας "περικυκλωμένης" κοινωνίας και των μεθόδων αυτής της άμυνας, που μπορούν να είναι και "κρατικής" και "ακρατικής'' μορφής, σε έναν σοσιαλισμό που στα πλαίσια της καθολικής κατάργησης της ατομικής ιδιοκτησίας στα μέσα παραγωγής και της απαγόρευσης της εξαρτημένης-μισθωτής εργασίας, θα χωράει: ένα αυτόνομο δικαστικό σώμα, έναν παρτιζάνικο στρατό και συμβατικό στρατό, κρατικές επιχειρήσεις με εργατικό έλεγχο, αυτοδιαχειριζόμενες επιχειρήσεις υπό κοινωνικό έλεγχο, μικρές αυτόνομες κολλεκτίβες που θα βοηθούν ηλικιωμένους και άτομα με "ειδικές ικανότητες" ή θα κρατούν τα "κοινωνικά μετώπισθεν" σε περίπτωση πολεμικής σύγκρουσης, με κεντρικό σχεδιασμό αλλά και μια ελεγχόμενη ελευθερία ανταλλαγών, και φυσικά με δυνατότητες ήπιας αποδόμησης και σχετικού περιορισμού των μεγαλουπόλεων. 
Αυτό το (πιθανό) ειδικό πλαίσιο, που σας εξέθεσα κάπως πρόχειρα δεν θα το ονόμαζα ούτε "αριστερίστικο" ούτε α-κρατικό, ούτε γενικά κρατικο-κομμουνιστικό, ούτε φυσικά πλαίσιο ενός "άμεσου" κομμουνισμού, αλλά απλά ένα (πιθανό) ειδικό πλαίσιο ενός αντι-ιμπεριαλιστικού σοσιαλιστικού κινήματος που αναγνωρίζοντας τα ιστορικά όρια και την αναγκαιότητα της "κρατικής υποστασιοποίησής" του την αντιπαλεύει από τα μέσα με τόλμη και πνευματική ελευθεριακότητα, χωρίς πρώιμες κομμουνιστικές ουτοπίες (αν είναι να έλθουν, μέσα πρώτος) αλλά και χωρίς καταφυγές στον ίδιο τον αναπόφευκτο "κρατισμό" του (αν είναι να τσακίσω ταξικούς εχθρούς, και σε αυτό μέσα πρώτος). 
Το βασικό είναι βέβαια να περιοριστούμε στις πολιτικές αναγκαιότητες της ριζοσπαστικής πολιτικής (που περιέχουν έναν σημαντικό βαθμό ταξικού "αυταρχισμού-δεσποτισμού") και την ιδεολογική "αποκαθήλωση" του αμερικανόδουλου και ευρώδουλου "δημοκρατικού σοσιαλισμού" αλλά η υπερκέραση του βασικού ιδεολογικού αντιπάλου στο κίνημα δεν θα είναι ένας μαρξιστικός περίπατος.. 
















Ι.Τζανάκος

6 σχόλια:

  1. Πολύ ωραία, για το λόγο αυτό οι ''πρώιμες σοσιαλιστικές επαναστάσεις'' στον 20ο αιώνα δεν μπορούσαν να γεννήσουν ακριβώς Κομμούνες, αλλά συστήματα τα οποία θα έπρεπε να αμυνθούν, αντίστοιχα με τα χαρακτηριστικά του διαμορφωμένου υποκειμένου εργασίας. Ήδη η παραδοχή του ''άλλου σταδίου'' (ιμπεριαλιστικός καπιταλισμός) σε σχέση με την Κομμούνα αποδεικνύει ότι είναι τουλάχιστον υποκριτική η αποσιώπηση αυτού του γεγονότος της διαφοράς, μένοντας μόνο στο ''Κράτος και Επανάσταση'' και μη θέλοντας να ασχοληθούν με τις αναγκαίες+συμπτωματικές διαφορές Κομμούνας-ΕΣΣΔ. Το πράγμα είναι πολύ απλό εδώ: ή οι διαφορές θα εξηγηθούν, όμως τότε δεν υπάρχει η μαρξολογία, είτε θα υποβαθμιστούν, οπότε θα αναζητούμε στους Μάρξ-Ένγκελς την ακτινογραφία της ΕΣΣΔ όπως και στον Λένιν του Κράτους και Επανάσταση που βασικά πατάει στην αντίληψη των Μάρξ-Ένγκελς.

    Για αυτό η ΕΣΣΔ αποτελεί ιστορικό όριο του ίδιου του κλασικού μαρξισμού, και αυτό πρέπει να διατυπωθεί έτσι ρητά. Αυτή η λογική είναι κατά τη γνώμη μου ακλόνητη και στη πραγματικότητα αποτελεί κοινή αξιωματική παραδοχή του διαλόγου που σχολιάζεις.

    Αυτά, και συνεχίζουμε.

    Ονειρμός

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Κατ' αρχήν ευχαριστώ για την υπομονή στην ανάγνωση και την προσπάθεια συμμετοχής στην όποια διαδικασία σκέψης προσπάθησα και προσπαθώ να αναπτύξω, πάνω στο θέμα και πάνω σε συνδεδεμένα θέματα.

    Σε ό,τι αφορά το τροτσκιστικό/αριστερίστικο αφήγημα δεν έχω καμία ψευδαίσθηση ότι 100 τέτοια κείμενα θα το καταστήσουν ανενεργό, πρώτ' απ΄όλα γιατί πιστεύω ότι έχει πολύ ισχυρή ταξική βάση στην σημερινή κατανομή εργασίας και στο είδος των ιδεολογικών ανακατασκευών που αυτή ενθαρρύνει. Δεύτερον, όπως όλα τα απλά αφηγήματα, το αφήγημα της "προδοσίας" και της "εγκατάλειψης" του "ορθού μαρξισμού" εξασκεί μεγάλη σαγήνη στον βαθμό που παρουσιάζει με μια εξαιρετικά απλή και εύληπτη μορφή μια "λύση" για πολύπλοκα και σύνθετα ζητήματα. Αυτό δεν αναιρεί το καθήκον που νιώθω προσωπικά να αναμετρηθώ με όσα μου επιτρέπει το μπόι μου να αναμετρηθώ και να καταθέσω τις ενστάσεις μου.

    Η μεθοδολογική μου αφετηρία αφορά την σαφή δυνατότητα να διαβάσει κανείς την αλληλουχία Μαρξ-ΕΣΣΔ με διαφορετικό τρόπο από ό,τι έγινε στο Bestimmung. Διασαφήνισα ήδη ότι αυτό δεν σημαίνει πως έχω απαντήσεις για όλα. Πολλά από τα ζητήματα που θίγονται και εκεί και εδώ δεν είμαι σε θέση να τα πραγματευτώ διότι δεν έχω τις αναγκαίες γνώσεις να το κάνω. Δεν αισθάνομαι άνετα με το είδος της σκέψης που προχωρά με υποθέσεις, ιδιαίτερα για ζητήματα που είχαν τρομακτικές ιστορικές και πολιτικές συνέπειες. Θέλω να ξέρω πού πατάω για να πω κάτι.

    Η αντιπαράθεση, την ίδια στιγμή, αφορά όχι τον "Μαρξισμό" γενικά και αφηρημένα αλλά δύο πολύ συγκεκριμένα πράγματα, που όμως γνωρίζω ότι μόνο πολύ μερικά είμαι σε θέση να αναλύσω: τον Μαρξ και την ΕΣΣΔ ως εγχείρημα (και άρα και τον Λένιν και τη σκέψη του και τον Στάλιν και την πολιτική του). Θεώρησα ότι κάτι έχω να προσφέρω σε αυτή την κατεύθυνση που δεν νομίζω ότι λαμβάνει την δέουσα σημασία και προσοχή. Για όσα πήρα θέση, είμαι κάθετος. Δεν τα προσφέρω ως υποθέσεις ή ως συζητήσιμες διαστάσεις. Αλλά η κύρια μου προσπάθεια ήταν να αναδείξω ότι κυριαρχούν μεγάλες και αδικαιολόγητες "ευκολίες" με κάποια εξαιρετικά σύνθετα ζητήματα, σε κατευθύνσεις που νομίζω ότι δεν προσφέρουν κάτι άλλο από την επανάληψη πραγμάτων που ειλικρινά, αν δεν είχα βαρεθεί τόσο να διαβάζω, δεν θα έμπαινα και στον κόπο να σκεφτώ εξ αρχής.

    Θα πω όσα έχω να πω σε αυτό το στάδιο και ο καθένας θα κρίνει αν η παρέμβασή μου είναι ένα πρώτο βήμα στο να ξανασκεφτούμε ΟΡΙΣΜΕΝΑ πράγματα. Αναμφίβολα, δεν βρίσκομαι κοντά στο να έχω μια ολοκληρωμένη θεωρία που να απαντά σε όλα όσα μπορεί να απασχολούν εύλογα ανθρώπους για το ζήτημα της ΕΣΣΔ, της εξέλιξής της στις δεκαετίες του 30 και του 40, στην μετα-σταλινική περίοδο, στην περίοδο της αντεπανάστασης ή της κατάρρευσης -- και αυτό είναι ανοιχτό. Αυτό δεν μπορώ να το προσφέρω εγώ.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Ονειρμός@
    Το ζήτημα της σχέσης της "προ-ιμπεριαλιστικής" (αν μπορούμε να την πούμε έτσι) περιόδου με την περίοδο του ιμπεριαλισμού (ή αν θέλεις των καπιταλιστικών αυτοκρατοριών) είναι πολύ σημαντικό για το ξανακοίταγμα του μαρξισμού από συγκεκριμένη ιστορική και "υλιστική" σκοπιά, αυτό είναι σίγουρο, νομίζω συμφωνούμε όλοι. Τα προβλήματα ανακύπτουν, αν θέλει κανείς να αντλήσει δημιουργικά αποτελέσματα στην σκέψη (προς όφελος μάλιστα των λαϊκών τάξεων), από την στιγμή που βρίσκεται μέσα σε ένα έντονα φορτισμένο πεδίο αντιπαράθεσης του (ας τον πούμε έτσι) κλασικού μαρξισμού λενινισμού με τον αριστερισμό-αναρχισμό και την σοσιαλδημοκρατία. Είναι πολύ δύσκολη η συζήτηση αν και γενικά εγώ βρίσκομαι τελικά πιό κοντά στον πυρήνα του "κλασικού" από μια σκοπιά αν θέλεις ενός "ιστορικού ρεαλισμού" που θέλει να προχωρήσει πέραν ακόμα και των μαρξιστικών θεωρήσεων αλλά χωρίς να υποκύπτει στην ακραία και μερικές φορές ιδεολογικά απαράδεκτη επίθεση των άλλων "αριστερών" ή εν πάσει περιπτώσει των άλλων αριστερών χωρίς εισαγωγικά...
    Νομίζω σε αυτό το πλαίσιο είμαστε μάλλον σύμφωνοι, και συ και γω και ο Αντώνης..

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Αντώνης@
    Και γω σε ευχαριστώ, όπως όλοι οι καλοπροαίρετοι νομίζω αναγνώστες, για τον κόπο σου και την ολική συμμετοχή σου στην πραγματική έρευνα (που ειναι κάτι παραπάνω από απλή έρευνα όπως το νιώθεις και συ)..
    Ξεκινάω από το όχι προφανές πως όντως έχουμε "πήξει" από αντισοβιετικά στερεότυπα και ιδεολογικές "διευκολύνσεις" της καθημερινής συνείδησης που βολεύεται με σενάρια "προδοσίας", χωρίς ταξική ή έστω πολιτικής ανάλυσης, για να εξηγήσει τις δυσκολίες και ματαιώσεις της σοσιαλιστικής οικοδόμησης και γενικά του ταξικού αγώνα. Η γενική κατάταξη του νεο-αριστερισμού που υπαινικτικά κάνεις είναι νομίζω ορθή, αν κρινω μάλιστα πρόχειρα και από την δική μου ταξική και ιδεολογική θέση, όσο ήμουν αμέριμνα ταυτισμένος με αυτήν. Η διαστρωμάτωση της μισθωτής εργασίας στις "αναπτυγμένες" χώρες δημιουργεί νέα ενδιάμεσα στρώματα μεταξύ της (παραδοσιακής) μικροαστικής τάξης και των εργατών που λογω και των ειδικών τους σχέσεων (μίσους από την καταπίεση και "αγάπης") προς το κράτος-τροφό-δυνάστη έχουν μια πολύ ιδιαίτερη αντικαπιταλιστική θέση. Θα μείνω όμως εδώ όσον αφορά την "υλική" βάση, αφού και γω μιλάω εμπειρικά. Σίγουρα αυτός ο χώρος, και οι ιστορικές του ας πούμε πρωτοπορείες έχουν βολευτεί σε έναν διμέτωπο ταξικό αγώνα, αν και (στην περίπτωση που μιλάμε για αριστερούς) είναι πολύ κοντά στον πυρήνα της εργατικής τάξης. Καλή θα ήταν μια αναθεώρηση από μέρους τους των ιδεολογικών τους μύθων και των φαντασιώσεών τους. Από την σκοπιά της διανόησης και ημι-διανόησης (δεν το λέω με την έννοια της ημι-μάθειας, αλλά με την έννοια της ταξικής θέσης) ο αντισοβιετισμός είναι και ήταν ένα βασικό ιδεολογικό σύμβολο της ιδιαιτερότητάς της και της αυτονομίας της απέναντι στην εργατική τάξη κ.λ.π, πράγμα που θυμάμαι έντονα πάλι σε προσωπικό επίπεδο. Πατέρας βιομηχανικός εργάτης από αγροτική οικογένεια και μετέπειτα χαμηλόβαθμος υπάλληλος φιλοσοβιετικός κάργα και ταυτόχρονα ένωση κέντρου και πασοκ, και γυιός ποτέ εργάτης (για πάνω από μήνα), ημι-διανοούμενος φοιτητής, μετά υπάλληλος, κάργα αντισοβιετικός ακρο-αριστερός. Μια παράξενη οικογενειακή ιστορία που λέει πολλά. Έχεις λοιπόν δίκιο νομίζω, και μιλάω πάλι βιωματικά.
    Απο ένα σημείο και πέρα τα πράγματα αγριεύουν και υπάρχει υποχρέωση να σοβαρευθούμε, αφού αυτό που μας στήριζε και το θαυμάζαμε ή "καταριόμασταν" έφυγε από την πραγματική ζωή και μείναμε "μόνοι" απέναντι στον καπιταλισμό. Ίσως, ακριβώς αποβάλλοντας τον αντι-σοβιετισμό, χωρίς να πάψει κανείς να είναι επικριτικός αν θέλει ή αν πρέπει, να δούμε την πραγματική ιστορία και να έρθουμε στα σέστα μας, αφού τελικά πίσω από τον αντισοβιετισμό κρύβονταν ένας εσωτερικός σοβιετικός διάλογος, μια πρόταση διαλεκτικής, αν μιλάμε για πρόθεση διόρθωσης και όχι για ταξικό (αντι-λαϊκό) μίσος.
    Για το ζήτημα των υποθέσεων, δεν θα διαφωνούσα, και είναι καλύτερο κανείς να είναι πολύ προσεκτικός τελικά με τις βάσεις των υποθέσεων πριν ακόμα κάνει υποθέσεις, αλλά μερικές φορές νομίζω είναι απαραίτητες αν είναι όσο το δυνατόν περισσότερο "προσγειωμένες" και οριοθετημένες από τα όριά μας και το μπόϊ μας, όπως είπες. Περιμένω πολλά από τους νεώτερους, και θα ήθελα όπως και εσύ νομίζω να μην χάσουν χρόνο όπως εμείς. Με αυτή την έννοια όντως τους βοηθάς να κερδίσουν χρόνο και να μην κολλήσουν στα ίδια και τα ίδια..

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. Μόνο για το τελευταίο: Αυτός ακριβώς είναι ο στόχος μου. Να μην χάσουν οι νέοι τον χρόνο που έχασα εγώ. Και επειδή τον έχασα που τον έχασα, είπα τουλάχιστον να χρησιμοποιήσω το τι έμαθα χάνοντάς τον, γιατί αυτοί που δεν τον έχασαν ποτέ δεν ξέρουν όσα εγώ για το τι είναι χάσιμο χρόνου και είναι παραδόξως λιγότερο αποτελεσματικοί στην άμυνα απέναντί του.

    Και δόξα τω Λένιν, έχει αρκετούς νέους που μου λένε ότι τους γλίτωσα, μέσω του δικού μου χαμένου χρόνου, απ' το να χάσουν τον δικό τους.

    Νομίζω αυτό μπορώ να προσφέρω, τον ορίζοντα που θα φτάσουν δεν μπορώ να τον δω. Αλλά θέλω να έχουν την ευκαιρία να διασχίσουν απόσταση, όχι να κουράζονται γυρνώντας γύρω-γύρω. Τίποτε από όσα θεωρώ εγώ πραγματικά προβλήματα στην ΕΣΣΔ δεν έχω δει ποτέ κανένα να τα παλεύει με αξιώσεις από όλους όσους υποτίθεται πως τα πάλεψαν. Αυτό που βλέπω είναι επικέντρωση στα εύκολα, με μοναδικό στόχο να τα θολώσει και να τα κάνει να φαίνονται το τέλος της διαδρομής.

    Και κάτι τελευταίο. Η ΕΣΣΔ δεν είναι το όριο του κλασικού μαρξισμού. Ο κλασικός μαρξισμός είναι ο διαρκής και αξεπέραστος ορίζοντας του καιρού μας και θα είναι και σε κάθε νέο Οκτώβρη, σε κάθε νέα ΕΣΣΔ. Η μαρξιστική σκέψη εκκινεί από πάρα πολύ πρακτικούς στόχους και προβλήματα --είναι αδήριτα πρακτική-- αλλά τείνει πάντα στο άπειρο στις απολήξεις της, και όταν έχεις βρει τον τρόπο να σταθείς απέναντι στην πράξη με επάρκεια. Ο μαρξισμός δεν είναι ούτε υποθεσεολογία για να περνάει η ώρα ούτε εγχειρίδιο κατασκευής επίπλων του ΙΚΕΑ. Είναι θεωρία που ζει απ' την πράξη και την απτή εμπειρία των εκμεταλλευμένων, που βρίσκει εκεί όλες της τις θεμελιώδεις προϋποθέσεις και όλες τις εξαπατήσεις πιο "σοφιστικέ" θεωριών, και είνα ταυτόχρονα θεωρία που δεν αρκείται σε κανένα τέλος. Αυτή είναι πάγια θέση για μένα.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  6. Ως προς τον χρόνο έχω το ίδιο "πρόβλημα", είναι φοβερό πως χάθηκε τόσος χρόνος σε ανακυκλώσεις και εμμονικές θα έλεγα επιμονές να βγάζει κανείς από την θεωρητική μύγα ξύγκι, σε θέματα μάλιστα που αρκούσε να κάνει μια βόλτα στο "στρατόπεδο" του αντιπάλου..Θαυμάζω μερικές φορές την διαύγεια των αστών όταν θέλουν να κάνουν θεωρητική πολεμική και την πολύ στοχευμένη παρέμβασή τους στα σημεία που είναι και τα πιό σημαντικά. Θυμάμαι πολλά, πάλι από προσωπικές μνήμες, πόσο εκτεταμένη ήταν η διαμόρφωση στις συνειδήσεις. Το αφιέρωμα του Αντι για τον Όργουελ, και των αστικώ εφημερίδων, τις εκδόσεις, τις διάφορες μόδες, όπως κάποια εποχή που όλος ο μη κκέδικος χώρος προσπαθούσε εναγωνιώς να καταλάβει τι είναι οι "χωρο-χρονικές" μήτρες στον Πουλαντζά, αλλά επίσης θυμάμαι πόσο εκτεταμένη ήταν στην "εποχή" μας η διάδοση κάποιων σλόγκαν (αυτό το "όλα είναι σχετικά", ή η "προσωπική επανάσταση", ο "ανένταχτος αριστερός", και άλλα πολλά) που αν μη τι άλλο δεν διαδίδονταν βεβαια από κανένα "συνωμοτικό" κέντρο αλλά ήταν τόσο καρμπόν που θα έλεγε κανείς πως κάποιοι τα μοίραζαν όπως μοιράζουνε τα ναρκωτικά. Με αυτή την έννοια η θεωρία έχει μια σημασία αν (με απλότητα σε κάποιο βαθμό) σπάει τα διαρκή εμπόδια στον νού των εργαζομένων και των νεολαίων και τους ωθεί στην πράξη, την οργάνωση (ακόμα και την προσωπική διάολε), την αυτο-πειθαρχία και την επίγνωση του ίδιου ταξικού συμφέροντος...

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Ιωάννης Τζανάκος - Ιστολόγια

  • φράσεις [8] - Υπάρχει πρόοδος; υπάρχει, από το μη ον στο ον, ώσπου να εξεγερθεί το γίγνεσθαι και να τα απορροφήσει όλα στο εν. Παίζω ζάρια με τα λεγόμενά μου και θ...
    Πριν από 21 ώρες
  • Why Women Had Better Sex Under Socialism - The New York Times - Why Women Had Better Sex Under Socialism - The New York Times Photo A woman working at a collective farm near Moscow in 1955. Credit Mark Redkin/FotoSo...
    Πριν από 21 ώρες

Δρεπάνι

Δρεπάνι
Δρεπάνι..

Αρχειοθήκη ιστολογίου

Kurdistan

Nichts

Nichts

Πολιτική και Γεωπολιτική..

Στα όρια..

Ουρανός

Ουρανός

Ερμηνείες της ιστορίας..

Επιστημονικά και επιστημονικοφανή..