Παρασκευή, 30 Μαΐου 2014

Απόλυτο..



Είναι αδύνατη η επανάληψη της αλήθειας υπό τους όρους της συνεχούς διαπραγμάτευσής της ακόμα και όταν έχει επιτευχθεί ένα είδος επιστροφής που "οδηγεί" σε κάτι που να την θυμίζει. Αλλά για να το ισχυριστεί αυτό κανείς, όπως εγώ εδώ τώρα, θα πρέπει να ισχυρίζεται άμεσα ή έμμεσα πως την γνωρίζει ή πως την εκπροσωπεί στον κόσμο αυτό. Γιατί αλλιώς με τι κριτήρια θα μπορούσε κανείς να κρίνει την επιστροφή, την επανάληψη, ή ό,τι άλλο "της αλήθειας'', αν δεν συμμετείχε σε αυτήν καθοριστικά; Η συμμετοχή του αυτή αποκτά έναν ιδιάζοντα χαρακτήρα από τη στιγμή που έχει λεχθεί ότι αυτή είναι απούσα. Είναι φυσικά εύκολο πιά να κρυφτείς στην ψευδο-αλήθεια της μη-αλήθειας και να γίνεις ιεραπόστολος της ισοσθένειας των λόγων και της οντολογικής απουσίας της οποιασδήποτε αλήθειας σε αυτό τον κόσμο ή σε οποιονδήποτε κόσμο. Δεν θα απέδιδα σε αυτή την στάση κανέναν τιμητικό ή περιφρονητικό χαρακτηρισμό από αυτούς που αποδίδουν όσοι ανακαλύπτουν στα πάντα την Ιστορία και ακουμπούν πάνω της την λύση των προβλημάτων της δικής τους αιώρησης σε ανεπίλυτες αντινομίες της σκέψης και της δράσης τους. Δεν χρειάζεται κάποιος να επιλύσει όπως και δήποτε τις αντινομίες που τον διαπερνούν λες και υπάρχει κάποιος ουράνιος κριτής που θα τον εγκαλέσει γι'αυτές και θα του ζητήσει τον Λόγο όπως ζητούν οι γονείς από τον γαμπρό της κόρης τους όταν αυτός την ταλαιπωρεί και δεν της χαρίζει την ελεύθερη ζωή που τους υποσχέθηκε όταν την δίνανε σε αυτόν. Είναι αρκετό να ζητήσεις την αλήθεια της ζωής των οικείων και των αδερφών σου που ανήκουν στον ίδιο κόσμο που χάνεται ή αναδύεται μέσα απο την φρίκη της ταξικής κοινωνίας χωρίς να υπάρχει καμία ελπίδα να μιλήσει ή να ενδιαφερθεί κανείς γι'αυτούς. Γιατί όσο περνάει ο λιγοστός καιρός μου και όσο στενεύει ο δρόμος της ζωής μου αντικρύζω την ανυπαρξία αυτών των ανθρώπων στο στερέωμα του Λόγου και την αδυναμία των ισχυρών υποστηρικτών τους να τους δούνε όπως βλέπουν ένα πρόσωπο που τους ενδιαφέρει ζωτικά. Γιατί όσο και να είναι προτιμότερη η μία ή η άλλη έκφραση της αλήθειας αυτών των προσώπων που χάνονται σαν τους σκύλους μέσα στον όλεθρο της αρρώστειας, της ανώνυμης και απρόσωπης εξαφάνισης, αυτό που δεν εκφράζεται είναι η εσώτατη αλήθεια που συνέχει τον κόσμο τους, η οποία δεν είναι άλλη από την δυνατότητά τους να είναι όλος ο κόσμος που τους τον έχουν αρνηθεί και τον έχουν χάσει και με δική τους ευθύνη. Σε αυτό τον όλεθρο δεν έχει κανένας τον λόγο ούτε κανείς έχει κάποια προνομιακή θέση για να δικαιώσει τους, αυτούς που δεν έχουν βλέμμα ούτε κανένα βλέμμα δεν υπάρχει γι'αυτούς που να μην είναι το εκπορνευτικό αντίτιμο της αθλιότητάς τους και αυτών που την εικονίζουν στην ψευδή τους αλήθεια. Επιστρέφοντας λοιπόν ξανά στην αναζήτηση της επιστροφής αναγνωρίζουμε την πικρία της αλήθειας μόνο σε ένα σώμα που δεν μπορεί να έχει αντίτιμο, σε ένα πρόσωπο που δεν εικονίζεται σε βλέμματα αγέρωχα ή φιλάνθρωπα που θέλουν να είναι όλα χωρίς να είναι ωστόσο η λύση και το λύτρο. Και η λύση είναι τόσο κοντά όσο θέλουμε να αντικρύσουμε την αλήθεια, και η αλήθεια είναι τόσο κοντά όσο το χέρι της σκέψης μας είναι το πρώτο λύτρο και ο πρώτος θάνατος όλων αυτών που έχουν αλυσοδέσει τη λαϊκή ζωή σε ψεύτικες ελπίδες και πολέμους για την πραγματοποίησή τους. Αλλά, θα πει κανείς ποιές είναι οι ψεύτικες ελπίδες; Τι είναι το ψέμμα τελικά που μας καταδιώκει και ποιός είναι αυτός ο ρυθμός που ρυθμίζει την αθλιότητα της ζωής αυτής;
Είναι ο ''καπιταλισμός"; είναι το κράτος; Γιατί να έχει κανείς αντίρρηση για να πει κάτι τέτοιο; Γιατί υπάρχει τόση δυσκολία να υψώσει κάποιος ξανά τη σημαία με το κόκκινο αστέρι; Μήπως του φταίνε οι προδοσίες και τα αδειάσματα των ''άλλων"; Αλλά όλα αυτά δεν έχουν κανένα νόημα αν σε ενδιαφέρει η αλήθεια και η αλήθεια είναι πως μόνοι μας παραδίνουμε τα μέσα της πρώτης μας πραγματικής ύπαρξης σε κάποια οντότητα απομακρυσμένη από εμάς τους ίδιους. Αλλά είναι αλήθεια πως υπάρχει ένας ολόκληρος κόσμος που ενισχύει αυτή την ανάθεση και αυτό το "υπερβατικό" ψεύδος που ντύνεται όλα τα ιδεολογικά ρούχα για να κρύψει την φτωχή του υπόσταση. Ποιά είναι όμως αυτή η υπόσταση, ήτοι ποιός είναι ο Λόγος που κάνει τον κόσμο ανίκανο να συναντήσει τον εαυτό του σε μια πρώτη κίνηση άρνησης της αθλιότητας; Υπάρχει ευθύνη των ανθρώπων που είναι επιφορτισμένοι με την αλήθεια τουλάχιστον του κοινωνικού εαυτού τους; Γιατί να ανακαλύπτουν "όλοι" (που δεν είναι όλοι) έναν οποιονδήποτε λόγο για να μη δουν το προφανές του αρχικού; για να μη δουν το πρώτο μιας άπειρης σειράς πράξεων ελευθερίας που όμως έχουν ως αρχή τους αυτό το πρώτο; Είναι δύσκολο να καταλάβει κανείς πως η αρχή για τον οποιονδήποτε Λόγο της αλήθειας είναι η αλήθεια της άρνησης του ιμπεριαλιστικού καπιταλισμού; τελικά είναι δύσκολο, όσο δύσκολο είναι να παραδεχτεί ότι η ζωή του είναι ένα απόλυτο σημείο ενός απόλυτου περιέχοντος που αν δεν καταστραφεί δεν θα γίνει τίποτα. Δεν είναι ίσως καθόλου απαραίτητο να ορθώσεις ένα απόλυτα περιεκτικό Λόγο θέσης για αυτά που πρόκειται να γίνουν ή πρέπει να γίνουν ή μάλλον δεν πρέπει να θέτεις τέτοια προβλήματα αν δεν χωνέψεις το απλό και ωμό δεδομένο πως τίποτε δεν θα καταλάβεις αν δεν επιστρέψεις στην μοναδική αλήθεια που σε λαμβάνει στα σοβαρά, και η οποία έχει όνομα και σύμβολα και μια ανθρώπινη ιστορία όπως των ανθρώπων σου που χάνονται στις ανοησίες της ατομικής ιδιοκτησίας.





Ι.Τζανάκος 

Πέμπτη, 29 Μαΐου 2014

Η αδυνατότητα εφαρμογής του γκραμσιανού κριτηρίου σήμερα..


Σύμφωνα με το γκραμσιανό ιστορικο-πολιτικό κριτήριο μια τάξη ηγείται αν εξουσιάζει-άρχει (σ)την κοινωνία με δύο τρόπους: τον διευθυντικό και τον κυρίαρχο.  Μια τάξη είναι διευθυντική σε σχέση με τις σύμμαχες τάξεις και κυρίαρχη σε σχέση με τις αντίπαλες. Μια τάξη θεωρείται πως είναι διευθυντική πριν πάρει την εξουσία. Όταν πάρει την εξουσία γίνεται κυρίαρχη, αλλά εξακολουθεί να είναι διευθυντική, εξακολουθεί δηλαδή να διατηρεί την ηγεμονική της θέση σε ένα συμμαχικό ταξικό μπλόκ. Μέχρι εδώ όμως το γκραμσιανό κριτήριο μπορεί να "χρησιμοποιηθεί" ως γενικός και αφηρημένος κανόνας για να αναλύσει και ηνιοχήσει "κάποιος" τόσο την αστική πολιτική θεωρία και πρακτική όσο και την πολιτική θεωρία και πρακτική που έχει σαν σκοπό της την δημιουργία μιας μετα-καπιταλιστικής κοινωνίας.
Διευκρινίζω κάποια στοιχεία με δύο παρατηρήσεις, για να υποστηρίξω την αδυνατότητα εφαρμογής του γκραμσιανού ιστορικο-πολιτικού κριτηρίου ακόμα και όταν εννοείται όπως είναι και όχι όπως το κακομεταχειρίζονται οι ευρω"κομμουνιστές":

1) Το γενικό κριτήριο από μόνο του σήμερα εκφράζει κυρίως την αστική πολιτική ηνιόχηση, συνήθως από την αστική αριστερά, εφόσον σε αυτό δεν εμβάλλεται το κριτήριο της ειδικής μορφής της σχέσης πολιτικής διεύθυνσης και πολιτικής κυριαρχίας κατά την κατάκτηση και άσκηση της εξουσίας από τις αντικαπιταλιστικές κοινωνικές δυνάμεις (επαναστατικοποιημένη μισθωτή εργασία, επαναστατικοποιημένοι μικροαστοί κ.λ.π). Αυτή η ειδική μορφή έχει σήμερα επιταθεί ως κανόνας της γενικής πολιτικής μορφής της εργατικής τάξης. Θα αναφερθούμε αρχικά ωστόσο ακόμα στην γενική μορφή όπως συμπλέκεται με την ειδική μορφή: Στον νέο τύπο εξουσίας που εκδηλώνεται από τις αντικαπιταλιστικές δυνάμεις δεν μπορεί να προϋπάρξει ένα σταθερό σύστημα πολιτικής διεύθυνσης ενός συμμαχικού μπλόκ ακόμα και κατά την ιστορική φάση της μετάβασης από την φεουδαρχία στον καπιταλισμό. Πάμε τώρα στην σχέση γενικής και ειδικής μορφή σήμερα: Στον νέο τύπο εξουσίας που "εκδηλώνεται" από τις αντικαπιταλιστικές δυνάμεις δεν μπορεί να προϋπάρξει ένα σταθερό σύστημα πολιτικής διεύθυνσης ενός συμμαχικού μπλόκ γιατί: πρώτον οι κοινωνικοπολιτικές δυνάμεις που συγκροτούν δυνητικά ένα αντικαπιταλιστικό μπλόκ είναι κατά κύριο λόγο ανταγωνιστικές ως προς τον στρατηγικό σκοπό λόγω της συνεχούς αναπαραγωγής (σήμερα) κυρίως νέων "μεσαίων" στρωμάτων που είναι οργανικά συνδεόμενα με το μονοπωλιακό κεφάλαιο, και δεύτερον και κυριότερον γιατί σήμερα είναι αδύνατη κάθε μορφή σταθερής πολιτικής διεύθυνσης γενικά ακόμα και εντός ενός μονοταξικού μπλοκ διεκδίκησης της εξουσίας αν μιλάμε από την σκοπιά μιας αντικαπιταλιστικής δύναμης (αναφέρομαι στην έννοια της πολιτικής διεύθυνσης όπως ορίζεται σε ένα πλαίσιο ευρύτερο από αυτό που αναφέρεται στην σχέση συμμαχικών τάξεων). Το τελευταίο ας το διερμηνεύσουμε περαιτέρω με την δεύτερη παρατήρησή μας:
2)  Η ύπαρξη ενός σχετικά σταθερού συστήματος πολιτικής διεύθυνσης αναφέρονταν κυρίως σε κοινωνικο-ιστορικές συνθήκες μετάβασης από προκαπιταλιστικές σε καπιταλιστικές κοινωνίες. Αν όμως ακόμα υποθέσουμε πως δεν μας δεσμεύει αυτή η αναφορά και πως ισχύουν περίπου τα ίδια πράγματα όσον αφορά την συγκρότηση του επαναστατικού μετώπου θα έπρεπε να θυμηθούμε πως ακόμα και αυτό το σχετικά σταθερό μπλόκ των συμμαχικών κοινωνικών δυνάμεων είχε μια αιφνίδια εμφάνιση και μια εξίσου σύντομη χρονική ύπαρξη σε σχέση με το ζήτημα της μετατροπής της συμμαχίας σε εδραιωμένη εξουσιαστική μορφή που είχε (ή δεν είχε) συντρίψει την κυρίαρχη αστική εξουσία. 
Αυτά που ονειρεύονται οι υποστηρικτές μετώπων και ευρύτερων συμμαχιών αφορούσαν ακόμα και στην μεταβατική εποχή που δεν είχαμε ενταχθεί πλήρως στην ιμπεριαλιστική εποχή κοινωνικο-ιστορικές ταξικές ισορροπίες βραχύβιου και έντονα αντιφατικού χαρακτήρα. 
Σήμερα αντιθέτως έχει παγιωθεί η ολοκλήρωση του ιμπεριαλιστικού σταδίου της παγκόσμιας αστικής κοινωνίας και οι κοινωνικές τάξεις που διαπαλεύουν εντός αυτού του ιστορικού πλαισίου δεν μπορούν να συγκροτήσουν καμμία αντικαπιταλιστική συμμαχία παρά μόνον στα ειδικά πλαίσια της επιθυμούμενης ή νομοτελειακής προλεταριοποίησης τού ενός σκέλους της συμμαχίας (τα "μεσαία" στρώματα, ή την μισθωτή μικροαστική τάξη). 




Ποιές είναι οι πολιτικές συνέπειες αυτής της εδραιωμένης κατάστασης στο σήμερα;
α) Δεν μπορεί να υπάρξει πολιτική συνεχών συμμαχιών, άρα δεν έχει εφαρμογή πλέον ακόμα και ο γενικός κανόνας της (δέουσας) διευθυντικής δομής κατά Γκράμσι.
β) Ακόμα και εντός ενός μονοταξικού μπλόκ διεκδίκησης της εξουσίας, στο οποίο ισχύει συμπληρωματικά η έννοια-κατάσταση της συμμαχίας με την άμεση μετατροπή της σε κομμουνιστική συμμαχία, άρα σε άμεσα αιρόμενη διάκριση των συμμαχικών τάξεων, είναι αρκετά δύσκολη η διατήρηση του πολιτικού σχηματισμού που την συγκροτεί. Κατά κάποιο τρόπο η αιφνίδια και βραχύβια υπόσταση της δυαδικότητας της εξουσίας επεκτείνεται και στην ίδια την συγκρότηση του επαναστατικού κόμματος. 
Δεν είναι δυνατόν κατά την γνώμη μου να υπάρξει διάρκεια στην εργατική παράταξη εντός "νόμιμων" καπιταλιστικών πλαισίων πολιτικής ύπαρξης. Δεν συζητάμε πλέον για την δυνατότητα εφαρμογής του γκραμσιανού ιστορικο-πολιτικού κριτηρίου, ακόμα και αν εννοείται πραγματικά, αλλά ούτε κάν για την δυνατότητα κανονικής επιβίωσης ενός νόμιμου κομμουνιστικού κόμματος σε συνθήκες μόνιμου, δομικά καθορισμένου, ιμπεριαλιστικού φασισμού με δημοκρατική μορφή. Κάποια στιγμή θα εφαρμοστεί το απόλυτο κριτήριο της αστικής ιμπεριαλιστικής κυριαρχίας, είμαι σίγουρος.











Ι.Τζανάκος

Κυριακή, 25 Μαΐου 2014

Μορφές εργασίας..




Η παραγωγή των ειδών της εργασίας δεν ταυτίζεται με την παραγωγή των ειδών (κλάδων) της παραγωγής. 
Τα διάφορα είδη της εργασίας σε γενικές γραμμές μπορεί να αντιστοιχίζονται γενικά με τα είδη (κλάδους) παραγωγής αλλά στην νεώτερη παραγωγική διεργασία έχουν και την δυνατότητα να είναι συντελεστές σε διαφορετικά είδη (κλάδους) παραγωγής (λ.χ ένας ηλεκτρολόγος μπορεί να είναι εργαζόμενος σε ένα υφαντουργικό εργοστάσιο, σε μια δημόσια υπηρεσία κ.λ.π. ). 
Από την άλλη ένα σύνολο από ειδικές εργασίες δεν βρίσκονται σε αυτή την θέση "κοινότητας" και ασκούνται ως δημιουργικές "τέχνες" ή επιστήμες λαμβάνοντας συνήθως έναν ιδιαίτερο ρόλο στην ιεραρχική δόμηση της κοινωνίας. Είναι αυτές οι ειδικές εργασίες "παραγωγικές"; τι σημασία έχει στις εργασίες αυτές ο όρος της παραγωγικότητας; 
Πριν ακόμη πάρουμε θέση για την παραγωγική ή μη παραγωγική υπόσταση αυτών των εργασιών θα έπρεπε να πάρουμε θέση για τον όρο "παραγωγική" και "μη-παραγωγική" εργασία και να προσδιορίσουμε την γενική και δια-χρονική σημασία του όρου αυτού σε συνάφεια προς την παραγωγή-δημιουργία του συνολικού κοινωνικού προϊόντος. 
Σύμφωνα με την λογική του ιστορικισμού, ανεξάρτητα αν αυτός είναι μαρξιστικός ή αστικός, η έννοια της παραγωγικής εργασίας σχετίζεται με την ιδιαίτερη κοινωνική μορφή της παραγωγής και τον παραγόμενο από αυτήν ειδικό της σκοπό. Η απροσδιοριστία που προκύπτει από την απολυτοποίηση τής (πάντα) ιδιαίτερης κοινωνικο-ιστορικής μορφής δεν μπορεί να αρθεί όσο δεν ορίζεται και καθορίζεται (πρακτικά και πρακτικο-θεωρητικά) η γενική ουσία τής παραγωγικής εργασίας. 
Ο λόγος για τον οποίο δεν είναι εφικτός αυτός ο ορισμός και καθορισμός της παραγωγικής εργασίας έχει να κάνει με την αδυναμία προσδιορισμού της έννοιας της παραγωγικής δύναμης σε συνάφεια προς την επιστημονική έννοια της δύναμης-ισχύος. 
Σε αυτό το αλλοτριωτικό πλαίσιο αυτή η αδυναμία ορισμού και καθορισμού αντανακλά την κυριαρχία μιας συγκεκριμένης υπο-κατηγορίας της μη-κοινής παραγωγικής εργασίας που αφορά την διοίκηση και την πολιτική διεύθυνση τής παραγωγικής ολότητας. 
Η δυσκολία να οριστεί και καθοριστεί αυτό το άκρως σημαντικό είδος παραγωγικής εργασίας έχει να κάνει με την δημιουργία της σε απόλυτη συνάφεια προς την αλλοτριωτική της λειτουργία σε μια ταξική κοινωνία. Αυτό σημαίνει πως δεν μπορεί να προσδιοριστεί ως γενική ουσία "έτσι απλά" αφού προκύπτει από την "αφαίρεσή" της από το σύνολο του εξαρτημένου εργαζόμενου πληθυσμού. 
Ένας γενικός και αφηρημένος προσδιορισμός της θα σήμαινε την πρακτικο-πολιτική και θεωρητική υποταγή στην γενική-ειδική της μορφή όπως ορίζεται σε κοινωνίες ταξικής εκμετάλλευσης και την ειδική-ειδική μορφή αυτής της γενικής-ειδικής μορφής που ανταποκρίνεται σε ένα πιό συγκεκριμένο είδος ταξικής κοινωνίας (λ.χ την αστική καπιταλιστική). Ο γενικός ορισμός αυτού του είδους της παραγωγικής εργασίας που όπως είπαμε αντιστοιχεί σε μια μη-κοινή (ακόμα) μορφή εργασίας μπορεί να πραγματοποιηθεί αν αφαιρέσουμε όλα τα στρεβλά χαρακτηριστικά που το επικαθορίζουν (ως είδος) λόγω της εμπλοκής του στην ταξική-ιεραρχική δόμηση της κοινωνίας. Το ερώτημα είναι βέβαια με ποιόν τρόπο θα μπορούσαμε να αποκόψουμε αυτά τα στρεβλά χαρακτηριστικά από την γενική ουσία χωρίς να προβούμε σε ένα είδος κοινωνικής "μεταφυσικής". Δεν ισχυρίζομαι φυσικά πως κατέχω το κλειδί της ορθής διαίρεσης που σας προανέφερα. Αυτό που θα μπορούσα να προτείνω κάπως πρόχειρα είναι να επιχειρήσουμε την διαίρεση αποκόπτοντας αρχικά (θεωρητικά) την μορφή ανάπτυξης ενός φαινομένου από το ουσιαστικό περιεχόμενό του. Μπορεί κανείς να θεμελιώσει θεωρητικά μια τέτοια "αποκοπή" αν υποθέσει πως αυτό συμβαίνει κατά πρώτον σε αντιστοιχία με την πρακτική αναντιστοιχία της μορφής και του ουσιαστικού περιεχομένου της παραγωγής-εργασίας που συμβαίνει στις ταξικές κοινωνίες και κατά δεύτερον σε αντιστοιχία προς την μόνιμη αντιστοιχία της μορφής και του περιεχομένου της παραγωγής-εργασίας που θα συμβαίνει στις αταξικές κοινωνίες. Σε αυτό το πλαίσιο ο ορισμός και ο καθορισμός της υπο-κατηγορίας της ειδικής μη-κοινής εργασίας ("τέχνης", επιστήμης) της πολιτικής διεύθυνσης και διοικητικής πράξης μπορεί να την παράξει (προ-νοητικά) ως δυνητικά κοινή, άρα κοινωνικοποιημένη, όπως δεν είναι ακόμα .







Ι.Τζανάκος

Κυριακή, 18 Μαΐου 2014

Η ΙΔΙΟΦΥΙΑ ΤΟΥ ΔΑΡΒΙΝΟΥ(ΚΕΦ.3)greek subs 5/5

Η ΙΔΙΟΦΥΙΑ ΤΟΥ ΔΑΡΒΙΝΟΥ(ΚΕΦ.3)greek subs 4/5

Η ΙΔΙΟΦΥΙΑ ΤΟΥ ΔΑΡΒΙΝΟΥ(ΚΕΦ.3)greek subs 3/5

Η ΙΔΙΟΦΥΙΑ ΤΟΥ ΔΑΡΒΙΝΟΥ(ΚΕΦ.3)greek subs 2/5

Η ΙΔΙΟΦΥΙΑ ΤΟΥ ΔΑΡΒΙΝΟΥ(ΚΕΦ.3)greek subs 1/5

Παρασκευή, 16 Μαΐου 2014

Mikail Aslan | İqrardar

Καθημερινές σκέψεις..



Είναι αρκετά δύσκολο να κρατήσει κανείς τη σκέψη του σταθερή μέσα στις συνθήκες της καθημερινότητας, εκτός κι αν η δική του καθημερινότητα καθορίζεται από μια σειρά από ρουτίνες. Η λέξη και η κατάσταση "ρουτίνα" είναι αρκετά παρεξηγημένη από όλους αυτούς που φαντάζονται την πραγματικότητα ως ένα συνεχώς δημιουργικό γίγνεσθαι χωρίς την εργασία του υποβάθρου της δημιουργίας που είναι πολλές φορές αρκετά κουραστική μέσα στις επαναληπτικότητές της και απογοητευτική από την σκοπιά των αποκαλύψεων που φαίνεται πως (δεν) περιέχει. Από αυτή και μόνο τη  σκοπιά θα μπορούσε κανείς να κρίνει με αυστηρότητα όλων των ειδών τις φαντασιώσεις που βαφτίζονται "δράση" ή σκέψη για την δράση και στη πραγματικότητα υπονομεύουν την δυνατότητα της εργασίας να αναδυθεί ως δημιουργία. Μια αυξανόμενη ανυπομονησία φαίνεται να απογονιμοποιεί συνέχεια την δυνατότητα της καθημερινής επανάληψης να μεταμορφωθεί σε δημιουργία και αν μάλιστα προσθέσουμε την θλιπτική ισχύ των υλικών και οικονομικών περιορισμών (που συνήθως, για την πλειονότητα, υπάρχουν αρκετά απαιτητικές) θα έχουμε ένα μείγμα αποτυχίας και παραίτησης, ένα προκαθορισμένο "τίποτα" που παραμονεύει την ανθρώπινη ζωή πριν ακόμα τη γέννηση των προσδοκιών της. Η ίδια η ζωή τότε παρουσιάζεται ακόμα πιο άσχημη από την καθημερινή μορφή της αφού έχει να σύρει μαζί με το κουφάρι της κάποτε νιότης της και το κουφάρι όλων των προσδοκιών και όλων των ελπίδων που έφερνε μαζί της όντας η ίδια ένα κουβάρι ύλης και ελπίδας, καθορισμών και άγνωστων δυνατοτήτων. Όταν βλέπεις ένα διαβάτη της πόλης, σκονισμένο και γκρίζο, να έχει αυτό το ανήσυχο βλέμμα της καθημερινής βιασύνης, μη φαντάζεσαι πως είναι κάτι άλλο από αυτό που βλέπεις στις λαμπρές προσωποποιήσεις της όποιας ιστορίας. Είναι κατά κάποιο τρόπο ο ίδιος άνθρωπος. Αλλά οι άνθρωποι είναι χωρισμένοι εδώ και αρκετά χρόνια σε πολλές μορφολογικές κατηγορίες που πέρα από τον σταθερό λόγο της "διαφοράς" που κρύβουν αποκόπτουν την σκέψη από την κοινότητα της ανθρώπινης ουσίας, είναι που είναι προβληματική η ίδια τη έννοια και η σχέση της με την ιστορική πραγματικότητα. Αν φτιάξεις μια γραμμή που ξεκινάει από τα πάντα που ήταν οι άνθρωποι και οι κοινωνίες τους (ας κάνουμε μια τέτοια σκέψη σαν να είναι απόλυτα εφικτή σε μια καταιγιστική εικόνα) και καταλήγει σε αυτό το κουρασμένο πρόσωπο θα καταλάβεις πως δεν μπορείς να σχηματίσεις καν ένα παράδοξο, ή μια διαλεκτική φιγούρα. Σαν να έχει θρυμματιστεί μια συνέχεια που δεν ήταν ανάγκη να θρυμματιστεί. Σαν να έχει προκληθεί μια απώλεια για την οποία δεν υπήρχε κανένας λόγος να υπάρξει. Βεβαίως και κάποιος λόγος υπάρχει και υπήρχε πάντα πίσω και πάνω από την κούραση και την απογοήτευση αυτού του προσώπου, δεν είναι δυνατόν να μιλήσει κανένας με τον στοιχειωδέστερα επαρκή τρόπο αν δεν σχηματίσει έναν Λόγο για τις αιτίες, τις αναλογίες, τους λόγους και τις ιδιαίτερες τροπές που έφεραν τον κόσμο να είναι γεμάτος από τέτοιες καθημερινές φιγούρες που γλυστράνε σα σκιές μέσα στους δρόμους των τεράστιων πόλεων ή χάθηκαν πάνω σε μια σκληρή γη. Αλλά την ίδια στιγμή δεν μπορεί ίσως να καταλάβει πολλά αν δεν σταθεί στον παραλογισμό αυτής της κατάστασης χωρίς τίποτα να μπορεί να τον δικαιολογήσει και να τον εξηγήσει. Ίσως αυτή η στάση να είναι μάλιστα ένας δρόμος για να ανακαλύψει κανείς νόμους και κανονικότητες που του διαφεύγουν και "επιθυμούν" επιτέλους την αντιπροσώπευσή τους στα "φωτεινά" και "ξεκάθαρα" λόγια όλων αυτών που έχουν πάντα κάτι να πουν για τους λόγους και τα αίτια. Δεν θα ήταν ιδιαίτερα χρήσιμο να ορθώσουμε όμως εδώ κάποια από τις διακρίσεις και να σχηματίσουμε πάλι διαχωρισμούς ανάμεσα σε εξηγήσεις και μη εξηγήσεις που χιαστί λυτρώνουν ή δεσμεύουν τα πράγματα αυτά. Τίποτα από όλα αυτά δεν δίνουν τίποτα στη φιγούρα μας αυτή, ούτε γω δίνω τίποτα..







Ι.Τζανάκος

Κυριακή, 11 Μαΐου 2014

Ερωτήματα στους διαλεκτικούς υλιστές..




Πριν ακόμα προσδιορίσουμε την θέση μας σε σχέση με την πραγματικότητα των κοινωνικών επιστημών θα έπρεπε να προσδιορίσουμε την θέση μας σε σχέση με το ερώτημα αν αυτές είναι σήμερα όντως επιστήμες. 
Η δική μας απάντηση σε αυτό το αρχικό ερώτημα είναι όχι. Αυτό δεν σημαίνει πως απαντώντας με αυτό τον αρνητικό τρόπο προκαθορίζουμε το μέλλον όλων των κοινωνικών επιστημών ούτε πως εξομοιώνουμε όλες τις θεωρητικο-πρακτικές προσπάθειες ως προς τον βαθμό προσέγγισης του στόχου που είναι η ολοκληρωμένη συγκρότηση και θεμελίωση των κοινωνικών επιστημών ή της κοινωνικής επιστήμης εν γένει. Στο προηγούμενο άρθρο μας ξεκαθαρίσαμε πως ιεραρχούμε "εμείς" την αξία και τον ρόλο των αναδυόμενων αυτών επιστημών και προσδιορίσαμε ποιά έννοια είναι αυτή που θεωρούμε πως θα έχει κεντρικό ρόλο στην μελλοντική θεμελίωσή τους. 
Αυτή η έννοια είναι η έννοια της δύναμης-αλληλεπίδρασης. 
Οι σημαντικότερες (παραδοσιακές, μαρξιστικές, κριτικο-ουτοπικές και αστικές) θεωρίες για την κοινωνία, ήδη από την αρχαιότητα περιστράφηκαν και περιστρέφονται γύρω από αυτή την κεντρική έννοια χωρίς ωστόσο να κατορθώσουν να την ορίσουν με τον σαφή και απόλυτο τρόπο που ορίστηκε κυρίως στην νεώτερη φυσική (χωρίς αυτό να σημαίνει πως έχει εξαντληθεί η εννοιολόγησή του και εκεί) ως δύναμη-αλληλεπίδραση (ή και πεδίο). 
Η έννοια της δύναμης-αλληλεπίδρασης αποτελεί τον κυριότερο εννοιολογικό και επιστημολογικό άξονα της φυσικής επιστήμης όταν αυτή αναφέρεται στους κεντρικούς προσδιορισμούς της ύλης-ενέργειας, τους ιδιαίτερους τροπισμούς της στα τέσσερα διακριτά επίπεδα που έχουν ανακαλυφθεί με σκοπό την τελική ενοποίησή τους ή σε μια κεντρικότερη και καθολική έννοια της δύναμης (πέμπτη δύναμη) ή σε κάτι άλλο που είναι ακόμα απροσδιόριστο και πρόκειται να ανακαλυφθεί. Δεν αποκλείεται ωστόσο η τιτάνια προσπάθεια των θεμελιακών (θεωρητικών) φυσικών να μην καταλήξει πουθενά και να αναγκαστούνε να συγκροτήσουν ένα είδος διαλεκτικής (αλληλο-μετασχηματισμού) αυτών των επιπέδων αναμένοντας ή μη αναμένοντας να προκύψει κάποτε η ενοποίηση (των δυνάμεων).
Παρακολουθώντας με κομμένη την ανάσα την τιτάνια προσπάθεια των φυσικών όλου του κόσμου να μας παρουσιάσουν ένα καθολικό είδωλο του σύμπαντος της ύλης-ενέργειας δεν μπορούμε παρά να λυπηθούμε για την πραγματικά αξιοθρήνητη καθυστέρηση των κοινωνικών επιστημών και της φιλοσοφίας-θεωρίας απέναντι ακόμα και στα στοιχειωδέστερα ζητήματα επιστημονικής θεμελίωσής τους πάνω στα πρωταρχικά και στοιχειώδη πρότυπα της ρωμαλέας φυσικής επιστήμης και των άλλων θετικών επιστημών, και δεν εννοούμε φυσικά ότι πρέπει να υπάρξει κάποια βιαστική και γελοία μεταφορά τους χωρίς μια τεράστια επιστημονική και κοινωνικο-προοδευτική ιστορική προσπάθεια.
Η μόνη θεωρία που προσπάθησε, έπραξε, αγωνίστηκε να κτίσει έναν εξίσου ρωμαλέο επιστημονικό κόσμο ήταν ο διαλεκτικός υλισμός, αλλά θα μου επιτρέψετε να υποθέσω με σφοδρότητα πλέον πως πραγματικά "κόλλησε" για λόγους που δεν μπορώ να αναλύσω ούτε είναι της δικής μου αρμοδιότητας και ειδικότητας. 
Αυτό που μπορώ να μεταφέρω ως προσωπική εντύπωση είναι πως στο γενικό κοσμολογικό διακύβευμα έχει υποστεί σημαντικές ήττες ήδη από την εποχή του εξαιρετικού πολεμικού δοκιμίου του Λένιν "Υλισμός και εμπειριοκριτικισμός", όπου πέρα από την ορθή κριτική που ασκούνταν στις ιδεαλιστικές-υποκειμενιστικές αντιλήψεις του μαχισμού διέφυγαν βασικές κοσμολογικές ενοράσεις που ο μαχισμός έφερε σε πρωταρχική μορφή. Πέρα από την ήττα στην κοσμολογική θεωρία που βέβαια έγινε ακόμα πιο δραματική όταν εμφανίστηκε η κβαντομηχανική και η θεωρία της μεγάλης επέκτασης (έκρηξης), ήττα που καλύφθηκε από την εξαιρετική ποιότητα και το επιστημονικό μεγαλείο της Σοβιετικής Ένωσης και των επιστημόνων της, υπήρξε και στο πρακτικότερο επίπεδο της μαρξικής οικονομικής θεωρίας μια αντίστοιχη ήττα που έχει να κάνει με την γενική πλέον έκπτωση της μαρξικής θεωρίας του "νόμου της αξίας'' και της θεωρίας ειδικότερα για την "εργατική δύναμη''. Είναι όμως αρκετά δύσκολο σε αυτό το επίπεδο να ερευνηθεί το λάθος πλαίσιο και οι τρομαχτικές επιστημονικές ελλείψεις γιατί οι αντίστοιχες αστικές και μικροαστικές θεωρίες για την "θεωρία της αξίας-τιμής" και την εργατική δύναμη είναι τόσο χυδαίες και σοφιστικές που αρκεί σε έναν μαρξιστή να τις κατατροπώσει για να επαναπαυθεί στις δάφνες της πύρρειας νίκης του. Κατά κάποιο τρόπο η χυδαιότητα του αστικού και μικροαστικού θεωρητικού κόσμου δημιουργεί μια τέτοια έλλειψη αντιπάλου στην μαρξιστική οικονομική θεωρία που μερικές φορές είναι πραγματικά αναγκαίο να κατασκευάσει έναν δικό της αντίπαλο από μόνη της για να εξελίξει την θεωρία μέσα από την διαλεκτική αντίθεση. Είναι σαν να παίζεις σκάκι μόνος σου. Όμως νομίζω, χωρίς να είμαι ειδικός επι του θέματος (ένα ζιζάνιο είμαι), πως όποιοι μαρξιστές έχουν επίγνωση της έλλειψης πρέπει να μην κοιμούνται τα βράδια. Και τους απευθύνω την έκκληση (λ.χ στον Γ.Σταμάτη που είναι ένας από τους σημαντικότερους μαρξιστές οικονομολόγους παγκοσμίως) να ανοίξουν το θέμα μόνοι τους, δηλαδή να παίξουν αυτό το σκάκι όχι μόνοι τους αλλά δημοσίως. Ο χρόνος θα δείξει πως έχω δίκιο, και νομίζω πως αυτό θα πρέπει να γίνει από τους ίδιους τους μαρξιστές-λενινιστές, οι άλλοι (οι "επικριτές") είναι ανόητοι, ανούσιοι, χωρίς καμμία πραγματική επιστημονική πρόθεση.
Επιμένω όμως, ποιά είναι η κεντρική έννοια που λείπει από την θεωρία μας ως προσδιορισμένη και σαφώς μετρήσιμη; Νομίζω πως είναι η έννοια της δύναμης-αλληλεπίδρασης. 
Μπορείτε να παρατηρήσετε πως σε σχέση με αυτή την έννοια κτίζεται όλο το πεδίο της αντιπαράθεσης και πως γύρω από αυτή την έννοια σχηματίζονται όλες οι σοφιστικές και κυνικές αντιλήψεις της αστικής κοινωνίας, την ίδια στιγμή όμως που δεν έχει ακόμα υπάρξει μια ανάλογη κοινή επιστημονική σύμβαση έστω εντός του επιστημονικο-σοσιαλιστικού στρατοπέδου (ό,τι έχει απομείνει πλέον). Το να τεθεί το ζήτημα δεν είναι λίγο, αλλά θα είναι δυνατόν να τεθεί αν ίσως πρώτα τεθούν και τα σημαντικά ζητήματα (φιλοσοφικής και κοσμοθεωρητικής φύσεως) που θα κάνουν εφικτή την διόδευση στον πυρήνα του.
Γι'άυτό μην εξαντληθείτε στην ειρωνική αντιμετώπιση των κοσμολογικών και κοσμοθεωρητικών αναζητήσεων ταπεινών εργαζομένων και μη-θετικών επιστημόνων όπως ο υποφαινόμενος. Μόνο ερωτήματα θέτω και δεν έχω την αυταπάτη ότι θα μπορέσω ποτέ να τα απαντήσω. Στο πλαίσιο αυτό θα ξεκινήσω με τα περιφερειακά ερωτήματα-προσκλήσεις για τοποθέτηση και όποιος άπιστος ας προσέλθει:
1) υπάρχει περίπτωση η ειδική νομοτέλεια της έμβιας ύλης και ειδικά της ανθρώπινης έμβιας ύλης να συγκροτείται επί μιας ειδικής νομοτέλειας που δεν εντάσσεται στην γενικότερη νομοτέλεια της άβιας ύλης; ή μήπως η οντολογική διάκριση που διαφαίνεται από τα προηγούμενα είναι παραπλανητική ιδεαλιστική εκτροπή;
2) ποιός θα μπορούσε να είναι ο γενικός ορισμός της δύναμης που θα περιλαμβάνεται (αντανακλώντας τες) τόσο στις νομοτέλειες της άβιας όσο και της έμβιας ύλης;
3) υπάρχει άμαζη ύλη;
4) η έννοια της ενέργειας περιλαμβάνεται στην έννοια της ύλης; ή μήπως αποτελεί έναν ξεχωριστό πόλο της φυσικής-κοσμικής πραγματικότητας που συναποτελεί μαζί με την ύλη τον υλικό ή υλο-ενεργειακό κόσμο;

Και συνεχίζουμε...





Ι.Τζανάκος  

Παρασκευή, 9 Μαΐου 2014

Επιστήμη και εικασίες..



Η έννοια της δύναμης-αλληλεπίδρασης δεν προϋποθέτει πάντα ένα ήδη υπάρχον σύστημα καθορισμένων όρων αλλά μπορεί να σημαίνει (ως έννοια) έναν σημαντικότερο συντελεστή που είναι ο ίδιος ο φορέας της. 
Γνωρίζουμε πλέον (εμείς οι μη-φυσικοί σχηματικά) πως στην "φυσική" πραγματικότητα των 4 δυνάμεων-αλληλεπιδράσεων δεν υπάρχει δύναμη-αλληλεπίδραση μεταξύ των όρων του ειδικού συστήματος της κάθε δύναμης-αλληλεπίδρασης χωρίς την διαμεσολάβηση αυτής της δύναμης-αλληλεπίδρασης από έναν ειδικό σωματιδιακό φορέα. Νομίζω δεν θα διακινδυνεύαμε αν λέγαμε πως αυτή η σωματιδιακή διαμεσολάβηση δεν είναι απλά μια διαμεσολάβηση αλλά συγκροτητικό στοιχείο της ίδιας της ειδικής ουσίας της δύναμης-αλληλεπίδρασης που εξετάζουμε. Αλλά αυτό ας το ψάξουμε στο μέλλον. Αυτό που γνωρίζουμε σήμερα είναι πως όταν μιλάμε χρησιμοποιώντας τις έννοιες "αλληλεπίδραση" και "δύναμη" σκεπτόμαστε έγκυρα και θεμελιωμένα αν αναφερόμαστε στην επιστήμη της φυσικής και πουθενά αλλού. 
Αυτό δεν σημαίνει πως οι άλλες χρήσεις αυτών των εννοιών είναι εντελώς λανθασμένες, είτε προέρχονται (ως χρήσεις) από το παρελθόν πριν την εμφάνιση της νεώτερης φυσικής είτε μετά από την εμφάνισή της, αλλά πως δεν είχαν ούτε έχουν ακόμα την έγκυρη και θεμελιωμένη μορφή και το έγκυρο και θεμελιωμένο περιεχόμενο που απέκτησαν μέσω αυτής της νέας επιστήμης. 
Δεν σκοπεύω να αναλωθώ εδώ σε μια άχαρη συζήτηση για την "προέλευση" των εννοιών αυτών και την κοινωνικο-ιστορική τους "καταγωγή" γιατί αυτή η συζήτηση δεν θα έβγαζε πουθενά. Γιατί όμως συμβαίνει αυτό; 
Νομίζω πως αυτό συμβαίνει γιατί η θεμελίωση της φυσικο-μαθηματικής έννοιας της δύναμης-αλληλεπίδρασης δεν αίρει διαλεκτικά τις παραδοσιακές σημασίες των εννοιών αυτών αλλά τις καταργεί πλήρως δημιουργώντας ένα εντελώς διαφορετικό επιστημονικό πλαίσιο. 
Με αυτή την έννοια όχι μόνον οι έννοιες της (πολιτικής) "δύναμης" ή της "ισχύος" όπως σχηματοποιήθηκαν από τον Μ.Βέμπερ αλλά και η μαρξική έννοια της "εργατικής δύναμης" είναι σε σύγκριση προς τις αντίστοιχες έννοιες της επιστήμης της φυσικής ένα νεφέλωμα εικασιών. Όσο και να αναλύουν και ξανα-αναλύουν οι οικονομολόγοι, οι κοινωνιολόγοι, οι ιστορικοί κ.λ.π την πραγματικότητα με βάση αυτές τις έννοιες όπως τις έχουν κατανοήσει σε σχέση με την επιστήμη της φυσικής στην πραγματικότητα δεν τις κατανοούν παρά μόνον σε ένα στάδιο πριν την εμφάνισή της. Θέλω να πω πως όλα αυτά είναι ανοησίες; όχι. Θέλω να πω πως οι εικασίες δεν περιέχουν σπέρματα επιστημονικής θεωρίας; όχι. Θέλω να πω πως οι κοινωνικές επιστήμες, ακόμα και αυτές που παρουσιάζονται ως "επιστημονικότερες", δεν είναι επιστήμες παρά μόνον με την έννοια που είχαν πριν την εμφάνιση της επιστήμης της φυσικής.
Τώρα ας ευθυμήσουμε..
Προχθές διάβασα μια  αναδημοσίευση αποσπάσματος από ένα βιβλιαράκι από αυτά που βγάζουν οι αριστεροί φιλόσοφοι, και κοινωνιολόγοι στο in ιστολόγιο Nomadic universality: Ζαν-Λυκ Νανσύ: Η κοινότητα δεν υπήρξε ποτέ Απόσπασμα από το βιβλίο τού Jean-Luc Nancy La communauté désoeuvrée, Christian Bourgois, Παρίσι 2004 [1986], σ.33-36. Μετάφραση – σημειώσεις: Α.Γ.
Σε αυτό το συμπαθητικό βιβλιαράκι κάπου αναφέρεται ο όρος "κοινωνιακή σύντηξη". Γέλασα πολύ με αυτή την μιμητική ανοησία των κοινωνιολόγων και ανθρωπιστών να λαμβάνουν μια έννοια της φυσικής και να της γαμούν τη μάνα. Είναι παλιά ιστορία όλο αυτό. Γλυκειά ιστορία. Εννοείται πως όταν αναφέρομαι στους Μάξ Βέμπερ, Μάρξ και άλλα θηρία, δεν τους συγκρίνω με όλους αυτούς τους "θεωρητικούς" που πετώντας από λουλουδάκι σε λουλουδάκι των θετικών επιστημών δεν λαμβάνουν ωστόσο κάποιο σπόρο αλλά μόνον και μοναδικά το άρωμα..
Την επόμενη φορά θα αναφερθούμε σε ένα βασικό πρόβλημα της μεταβίβασης των εννοιών που "αναλύσαμε" εδώ στις κοινωνικές επιστήμες..











Ι.Τζανάκος 

Παρασκευή, 2 Μαΐου 2014

Η μάζα..


http://physics4u.wordpress.com/2011/07/23/%CE%AE-%CE%AC-3/

Το άρθρο γράφτηκε πριν την πειραματική απόδειξη της ύπαρξης του πεδίου-σωματιδίου  Higgs


Τα μυστήρια της μάζας

Οι φυσικοί βρίσκονται σε αναζήτηση ενός αόριστου σωματιδίου που θα αποκάλυπτε την παρουσία ενός νέου είδους πεδίου που διαπερνά όλο το σύμπαν. Διαπιστώνοντας ότι υπάρχει το πεδίο Higgs θα μας δώσει μια ολοκληρωμένη γνώση για το πώς λειτουργεί ο κόσμος.
Οι περισσότεροι άνθρωποι νομίζουν ότι ξέρουν τι είναι η μάζα, αλλά καταλαβαίνουν μόνο ένας μέρος από την ιστορία αυτή. Παραδείγματος χάριν, ένας ελέφαντας είναι σαφώς πιο μεγάλος και ζυγίζει περισσότερο από ένα μυρμήγκι. Ακόμη και αν λείπει η βαρύτητα, ο ελέφαντας θα έχει μεγαλύτερη μάζα — θα ήταν πιο δύσκολο να τον σπρώξει κάποιος και να τον θέσει σε κίνηση. Προφανώς ο ελέφαντας έχει μεγαλύτερη μάζα επειδή αποτελείται από πιο πολλά άτομα από το μυρμήγκι, αλλά τι καθορίζει τις μάζες των μεμονωμένων ατόμων; Τι γίνεται με τα στοιχειώδη σωματίδια που αποτελούν τα άτομα — τι καθορίζει τις μάζες τους; Πράγματι, γιατί να έχουν ακόμη και μάζα;
Βλέπουμε λοιπόν ότι το πρόβλημα της μάζας έχει δύο ανεξάρτητες πτυχές. Κατ’ αρχάς, πρέπει να μάθουμε πώς προκύπτει η μάζα. Αποδεικνύεται ότι η μάζα προκύπτει από τρεις τουλάχιστον διαφορετικούς μηχανισμούς, τους οποίους θα περιγράψουμε πιο κάτω.
Ένας ρόλο κλειδί στις προτεινόμενες θεωρίες των φυσικών για τη μάζα, παίζει ένα νέο είδος πεδίου που διαπερνά όλη την ορατή πραγματικότητα, και λέγεται πεδίο Higgs. Οι μάζες των στοιχειωδών σωματιδίων θεωρούνται ότι προέρχονται από την αλληλεπίδραση με το πεδίο Higgs. Εάν το πεδίο Higgs υπάρχει, τότε η θεωρία απαιτεί να αντιστοιχεί και ένα σχετικό σωματίδιο, το μποζόνιο Higgs. Χρησιμοποιώντας τους επιταχυντές σωματιδίων και κυρίως τον LHC στο CERN, οι επιστήμονες ψάχνουν να βρουν το Higgs.
Η δεύτερη πτυχή είναι ότι οι επιστήμονες θέλουν να ξέρουν γιατί τα διαφορετικά είδη των στοιχειωδών σωματιδίων έχουν τις συγκεκριμένες αριθμητικές τιμές μαζών. Οι εγγενείς μάζες τους διαφέρουν, εκτείνονται, τουλάχιστον κατά 11 τάξεις μεγέθους, αλλά δεν ξέρουμε ακόμα γιατί πρέπει να είναι έτσι. Για σύγκριση, ένας ελέφαντας και το μικρότερο μυρμήγκι διαφέρουν περίπου 11 τάξεις μεγέθους ως προς τη μάζα τους.


Τι είναι μάζα;
Ο Ισαάκ Νεύτωνας παρουσίασε πρώτος τον επιστημονικό ορισμό της μάζας το 1687 στο έργο ορόσημο Principia: "Η ποσότητα της ύλης είναι το μέτρο της μάζας, και προκύπτει  από συνδυασμό της πυκνότητάς του και του όγκου του". Εκείνος ο πολύ βασικός ορισμός ήταν αρκετά καλός για το Νεύτωνα και άλλους επιστήμονες για περισσότερο από 200 χρόνια. Κατάλαβαν ότι η επιστήμη πρέπει πρώτα να προχωρεί περιγράφοντας πώς λειτουργούν τα πράγματα και αργότερα να κατανοούν γιατί. Τα τελευταία χρόνια, εντούτοις, το γιατί της μάζας έχει γίνει ένα ερευνητικό θέμα στη φυσική. Η κατανόηση της έννοιας και της προέλευσης της μάζας θα ολοκληρώσει και θα επεκτείνει το Καθιερωμένο Μοντέλο της σωματιδιακής φυσικής, την καθιερωμένη δηλαδή θεωρία που περιγράφει τα γνωστά στοιχειώδη σωματίδια και τις αλληλεπιδράσεις τους. Θα επιλύσει επίσης μυστήρια όπως η σκοτεινή ύλη, η οποία αποτελεί περίπου το 25 τοις εκατό του κόσμου.
Τα θεμέλια της κατανόησης της μάζας που έχουμε σήμερα είναι πολύ πιο περίπλοκα από τον ορισμό του Νεύτωνα, και στηρίζονται στο καθιερωμένο μοντέλο. Στην καρδιά του καθιερωμένου μοντέλου θα συναντήσουμε μια μαθηματική συνάρτηση που λέγεται Λαγκρανζιανή και παριστάνει μαθηματικά τον τρόπο με τον οποίο αλληλεπιδρούν μεταξύ τους και με τα πεδία τα διάφορα σωματίδια. Στην κλασσική φυσική η Λαγκρανζιανή L είναι η διαφορά της κινητικής Κ μείον τη δυναμική ενέργεια V που κατέχει το φυσικό σύστημα που μελετάμε (L=K-V). Ξεκινώντας από την συνάρτηση αυτή και επιβάλλοντας κάποιους κανόνες κβάντωσης στα πλαίσια της σχετικιστικής κβαντικής θεωρίας, οι φυσικοί μπορούν να υπολογίσουν την συμπεριφορά των στοιχειωδών σωματιδίων και να εξηγήσουν πως αυτά αλληλεπιδρούν και σχηματίζουν πιο σύνθετα σωμάτια όπως π.χ. τα πρωτόνια. Στη συνέχεια, τόσο για τα στοιχειώδη σωμάτια όσο και για τα σύνθετα, μπορούμε να υπολογίσουμε πως αποκρίνονται όταν ασκηθούν σ’ αυτά δυνάμεις, και για κάθε δύναμη F μπορούμε να γράψουμε το νόμο του Νεύτωνα F=m·a, η οποία σχετίζει τη δύναμη, τη μάζα και την προκύπτουσα επιτάχυνση. Η Λαγκρανζιανή είναι αυτή που μας λέει τι να χρησιμοποιήσουμε για μάζα του σωματιδίου, ώστε όλη αυτή η πορεία να έχει μια αυτοσυνέπεια με τις μετρήσεις μας.   
Γιατί όμως είναι το πεδίο Higgs παρών σε όλο τον κόσμο; Ποιο είναι το πεδίο Higgs;
Αλλά η μάζα, όπως την καταλαβαίνουμε συνήθως, παρουσιάζεται να είναι κάτι περισσότερο από τον τύπο F = ma. Παραδείγματος χάριν, η ειδική θεωρία της σχετικότητας του Αϊνστάιν προβλέπει ότι τα άμαζα σωματίδια στο κενό ταξιδεύουν με την ταχύτητα του φωτός και ότι τα σωματίδια με μάζα ταξιδεύουν πιο αργά, με έναν τρόπο που μπορεί να υπολογιστεί εάν ξέρουμε τη μάζα τους. Οι νόμοι της βαρύτητας προβλέπουν ότι η βαρύτητα δρα στη μάζα και την ενέργεια επίσης, κατά τρόπο ακριβή. Η ποσότητα m που συνάγεται από τη Λαγκρατζιανή για κάθε σωματίδιο, έχει τιμή που είναι συνεπής με όλες τις συμπεριφορές που αναφέραμε πιο πάνω, όπως ακριβώς αναμένουμε για μια δεδομένη μάζα.
Τα θεμελιώδη σωματίδια έχουν μια εγγενή μάζα γνωστή ως μάζα ηρεμίας (αυτά με μάζα ηρεμίας μηδέν είναι τα άμαζα σωματίδια). Για ένα σύνθετο σωματίδιο, η μάζα ηρεμίας του δεν είναι ακριβώς ίση με το άθροισμα των μαζών ηρεμίας ηρεμίας των συστατικών του. Για να πάρουμε τη μάζα ηρεμίας ενός σύνθετου σωματιδίου λαμβάνεται επίσης υπ όψιν η κινητική ενέργεια των στοιχειωδών σωματιδίων που το αποτελούν, καθώς και η πιθανή ενέργεια των αλληλεπιδράσεων τους. Η ενέργεια και η μάζα συνδέονται, όπως περιγράφεται από τη διάσημη εξίσωση του Αϊνστάιν  E = mc2.
Ένα παράδειγμα της ενέργειας που συμβάλλει στη μάζα εμφανίζεται στο πιο γνωστό είδος της ύλης στον κόσμο — τα πρωτόνια και τα νετρόνια που αποτελούν τους ατομικούς πυρήνες στα αστέρια, τους πλανήτες, τους ανθρώπους και σε όλα αυτά που βλέπουμε. Αυτά τα σωματίδια ανέρχονται σε 4 έως 5% της υλοενέργειας του σύμπαντος. Το Καθιερωμένο Μοντέλο μας λέει ότι τα πρωτόνια και τα νετρόνια αποτελούνται από στοιχειώδη σωματίδια τα κουάρκ, που συνδέονται μαζί με τη βοήθεια των άμαζων σωματιδίων που ονομάζονται γκλουόνια. Αν και τα συστατικά του βρίσκονται σε μια χαοτική κίνηση μέσα σε κάθε πρωτόνιο, εξωτερικά εμείς βλέπουμε ένα πρωτόνιο ως ένα συνεπές αντικείμενο με μια εγγενή μάζα, η οποία δίνεται όταν προσθέσουμε τις μάζες και τις ενέργειες των συστατικών του.
Το Καθιερωμένο Μοντέλο μας αφήνει να υπολογίσουμε ότι σχεδόν όλη η μάζα των πρωτονίων και των νετρονίων προέρχεται από την κινητική ενέργεια των κουάρκ και των γκλουονίων που τα αποτελούν(το υπόλοιπο και πιο μικρό μέρος είναι που προέρχεται από τη μάζα ηρεμίας των κουάρκ). Κατά συνέπεια, περίπου το 4 έως 5 τοις εκατό ολόκληρου του σύμπαντος — σχεδόν όλη η οικεία ύλη γύρω μας — προέρχεται από την ενέργεια της κίνησης των κουάρκ και γκλουονίων στα πρωτόνια και νετρόνια.
Ο μηχανισμός Higgs
Αντίθετα από τα πρωτόνια και τα νετρόνια, τα αληθινά στοιχειώδη σωματίδια — όπως τα κουάρκ και τα ηλεκτρόνια — δεν αποτελούνται από μικρότερα κομμάτια. Η εξήγηση για το πώς αποκτούν τις μάζες ηρεμίας τους φτάνει στην ίδια την καρδιά του προβλήματος της προέλευσης της μάζας. Όπως σημειώθηκε πιο πάνω, ο απολογισμός που προτείνεται από τη σύγχρονη θεωρητική φυσική είναι ότι οι θεμελιώδεις μάζες των σωματιδίων προκύπτουν από τις αλληλεπιδράσεις με το πεδίο Higgs. Αλλά γιατί είναι το πεδίο Higgs παρόν σε όλο τον κόσμο; Γιατί δεν είναι η ισχύς του ουσιαστικά μηδέν στις κοσμικές κλίμακες, όπως το ηλεκτρομαγνητικό πεδίο; Ποιο είναι το πεδίο Higgs;
Το πεδίο Higgs είναι ένα κβαντικό πεδίο. Αυτός ο όρος μπορεί ν’ ακούγεται μυστηριώδης, αλλά το γεγονός είναι ότι όλα τα στοιχειώδη σωματίδια προκύπτουν ως κβάντα ενός αντίστοιχου κβαντικού πεδίου. Το ηλεκτρομαγνητικό πεδίο για παράδειγμα, είναι επίσης ένα κβαντικό πεδίο (το αντίστοιχο στοιχειώδες σωματίδιο του είναι το φωτόνιο). Έτσι από αυτή την άποψη, το πεδίο Higgs δεν είναι πιο αινιγματικό από όσο τα ηλεκτρόνια και το φως. Το πεδίο Higgs, εντούτοις, διαφέρει από όλα τα άλλα κβαντικά πεδία με τρεις κρίσιμους τρόπους.
Η πρώτη διαφορά είναι κάπως τεχνική. Όλα τα πεδία έχουν μια ιδιότητα που ονομάζεται σπιν, μια εσωτερική ποσότητα στροφορμής που μεταφέρεται από κάθε ένα από τα σωματίδια τους. Τα σωματίδια, όπως είναι τα ηλεκτρόνια έχουν σπιν 1/2 και τα περισσότερα σωματίδια που σχετίζονται με τη μεταφορά μιας δύναμης μεταξύ άλλων σωματιδίων έχουν ακέραιο σπιν. Τα φωτόνια για παράδειγμα, έχουν σπιν 1. Το μποζόνιο Higgs (το σωματίδιο του πεδίου Higgs) έχει σπιν 0. Έχοντας σπιν 0, επιτρέπει στο πεδίο Higgs να εμφανιστεί στη Λαγκρανζιανή με διαφορετικούς τρόπους από τα άλλα σωματίδια, πράγμα το οποίο του επιτρέπει στη συνέχεια — και το οδηγεί — σε άλλα δύο ιδιαίτερα χαρακτηριστικά γνωρίσματά του.
Η δεύτερη μοναδική ιδιότητα του πεδίου Higgs εξηγεί πώς και γιατί έχει διαφορετική από το μηδέν ένταση σε όλο το σύμπαν. Οποιοδήποτε σύστημα, συμπεριλαμβανομένου και ενός σύμπαντος, θα πέσει στη χαμηλότερη ενεργειακή κατάσταση του, όπως μια σφαίρα που πάει στο κατώτατο σημείο μιας κοιλάδας. Για τα γνωστά πεδία, όπως τα ηλεκτρομαγνητικά πεδία που μας δίνουν τις ραδιοφωνικές μεταδόσεις, η χαμηλότερη ενεργειακή κατάσταση είναι αυτή στην οποία τα πεδία έχουν μηδενική ένταση (δηλαδή τα μηδενικά πεδία) — εάν οποιοδήποτε μη μηδενικό πεδίο εισαχθεί, τότε η ενέργεια που αποθηκεύεται στα πεδία αυξάνει την καθαρή ενέργεια του συστήματος. Αλλά για το πεδίο Higgs, η ενέργεια του σύμπαντος είναι χαμηλότερη εάν το πεδίο δεν είναι μηδέν αλλά αντίθετα έχει κάποια μη μηδενική τιμή. Αν θέλουμε να κάνουμε μια παρομοίωση, σκεφτόμαστε την σταθερότερη κατάσταση ενός πεδίου να παριστάνεται με τον πυθμένα μιας κοιλάδας. Θα λέγαμε ότι στα συνηθισμένα πεδία, η βάση της κοιλάδας αντιστοιχεί σε μηδενική ένταση πεδίου, ενώ στο πεδίο Higgs, η κοιλάδα έχει ένα λοφίσκο στο κέντρο της (που αντιστοιχεί και πάλι σε ένταση μηδέν) αλλά υπάρχουν και χαμηλότερα σημεία της κοιλάδας που σχηματίζουν έναν κύκλο γύρω από το λοφίσκο. Το σύμπαν, σαν μια σφαίρα, έρχεται να στηριχτεί κάπου σε αυτήν την κυκλική τάφρο, η οποία αντιστοιχεί σε μια διαφορετική από το μηδέν τιμή του πεδίου. Δηλαδή στη φυσική, χαμηλότερη ενεργειακή κατάσταση του, το σύμπαν διαπερνιέται ολοσχερώς από ένα μη μηδενικό πεδίο Higgs.
Η τρίτη και τελική διαφορά, χαρακτηριστική του πεδίου Higgs είναι η μορφή των αλληλεπιδράσεών του με τα άλλα σωματίδια. Τα σωματίδια που αλληλεπιδρούν με το πεδίο Higgs συμπεριφέρονται σαν έχουν μάζα, ανάλογη προς το γινόμενο της έντασης του πεδίου επί  την ισχύ της αλληλεπίδρασης. Στη συνέχεια όπως είπαμε και παραπάνω, οι μάζες προκύπτουν υπολογιστικά από τους όρους της Λαγκρατζιανής που έχουν τα σωματίδια που αλληλεπιδρούν με το πεδίο Higgs.




ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΜΕ ΑΛΛΑ ΣΩΜΑΤΙΑ
Η κατανόηση όλων αυτών δεν είναι ακόμα πλήρης και δεν είμαστε βέβαιοι για τα πόσα είδη πεδίων Higgs υπάρχουν. Αν και το Καθιερωμένο Μοντέλο απαιτεί μόνο ένα πεδίο Higgs για να παραγάγει όλες τις στοιχειώδεις μάζες των σωματιδίων, οι φυσικοί ξέρουν ότι το Καθιερωμένο Μοντέλο πρέπει να αντικατασταθεί από μια πληρέστερη θεωρία. Το κορυφαίο υποψήφιο μοντέλο είναι επεκτάσεις του Καθιερωμένου Μοντέλου γνωστού ως Καθιερωμένο Μοντέλο Υπερσυμμετρίας (SSM). Σε τέτοιου τύπου μοντέλα, κάθε σωματίδιο του Καθιερωμένου Μοντέλου έχει ένα υπερ-συνεργάτη ή superpartner (που μέχρι τώρα δεν έχει ανιχνευτεί) με πολύ σχετικές ιδιότητες. Με το Καθιερωμένο Μοντέλο Υπερσυμμετρίας, χρειάζονται τουλάχιστον δύο διαφορετικά είδη πεδίων Higgs. Οι αλληλεπιδράσεις με αυτά τα δύο πεδία δίνουν τη μάζα στα σωματίδια του Καθιερωμένου Μοντέλου. Δίνουν, επίσης, κάποια (αλλά όχι όλη) τη  μάζα στους υπερ-συνεργάτες. Τα δύο πεδία Higgs προκαλούν πέντε είδη μποζόνια Higgs: τρία που είναι ηλεκτρικώς ουδέτερα και δύο που είναι φορτισμένα. Οι μάζες των νετρίνων, που είναι πολύ μικρές σε σχέση με τις μάζες των άλλων σωματιδίων, θα μπορούσαν να προκύψουν μάλλον έμμεσα από αυτές τις αλληλεπιδράσεις ή ακόμα από ένα τρίτο είδος πεδίου Higgs.
Οι θεωρητικοί έχουν διάφορους λόγους να πιστεύουν ότι είναι σωστή η εικόνα του SSM  της αλληλεπίδρασης των Higgs. Κατ’ αρχάς, χωρίς το μηχανισμό Higgs, τα μποζόνια W και Z που μεσολαβούν στην ασθενή δύναμη θα ήταν άνευ μάζας, ακριβώς όπως το φωτόνιο (με το οποίο σχετίζονται), και η ασθενής αλληλεπίδραση θα ήταν τόσο ισχυρή όσο η ηλεκτρομαγνητική. Η θεωρία λοιπόν υποστηρίζει ότι ο μηχανισμός Higgs παρέχει τη μάζα στα W και Z κατά τρόπο πολύ ειδικό. Οι προβλέψεις αυτής της προσέγγισης (όπως ο λόγος των μαζών W και Z) έχουν επιβεβαιωθεί πειραματικά.
Δεύτερον, ουσιαστικά όλες οι άλλες πτυχές του Καθιερωμένου Μοντέλου έχουν δοκιμαστεί με επιτυχία, και με μια τέτοια λεπτομερή ‘κλειδωμένη’ θεωρία είναι δύσκολο να αλλαχτεί ένα τμήμα της (όπως το Higgs) χωρίς επίδραση στο υπόλοιπο τμήμα. Παραδείγματος χάριν, η ανάλυση των μετρήσεων ακρίβειας των μποζονίων W και Z των ιδιοτήτων οδήγησε στην ακριβή πρόβλεψη της μάζας του κουάρκ top προτού αυτό παραχθεί άμεσα. Η αλλαγή του μηχανισμού Higgs θα διέλυε αυτό και άλλες επιτυχείς προβλέψεις της θεωρίας.
Τρίτον, ο μηχανισμός Higgs του Καθιερωμένου Μοντέλου λειτουργεί πολύ καλά για το πως δίνεται η μάζα σε όλα τα σωματίδια του καθιερωμένου μοντέλου, τα μποζόνια W και Z, καθώς επίσης και για τα κουάρκ και τα λεπτόνια.  Οι εναλλακτικές προτάσεις συνήθως δεν το κάνουν. Έπειτα, αντίθετα από τις άλλες θεωρίες, το SSM παρέχει ένα πλαίσιο για την ενοποίηση των δυνάμεων της φύσης. Τέλος, το SSM μπορεί να εξηγήσει γιατί η ενέργεια της "κοιλάδας" για το Σύμπαν έχει τη μορφή που χρειάζεται από το μηχανισμό Higgs. Στο βασικό Καθιερωμένο Μοντέλο η μορφή της κοιλάδας πρέπει να θεωρηθεί ως αξίωμα, αλλά στο SSM αυτό το σχήμα μπορεί να παραχθεί με μαθηματικό τρόπο.
Ελέγχοντας τη θεωρία
Φυσικά, οι φυσικοί θέλουν να πραγματοποιήσουν άμεσους ελέγχους της ιδέας ότι η μάζα προκύπτει από τις αλληλεπιδράσεις με τα διαφορετικά πεδία Higgs. Μπορούμε να εξετάσουμε τρία κύρια χαρακτηριστικά. Κατ’ αρχάς, μπορούμε να ψάξουμε τα σωματίδια-υπογραφές, δηλαδή τα μποζόνια Higgs. Αυτά τα κβάντα πρέπει να υπάρχουν, ειδάλλως η εξήγηση δεν είναι σωστή. Οι φυσικοί ψάχνουν αυτήν την περίοδο για μποζόνια Higgs στο Συγκρουστή Tevatron στο Εθνικό Εργαστήριο Επιταχυντών Φέρμι στη Μπαταβία.
Δεύτερον, μόλις ανιχνευθούν μπορούμε να παρατηρήσουμε πώς αλληλεπιδρούν τα μποζόνια Higgs με άλλα σωματίδια. Ακριβώς οι ίδιοι όροι στη Λαγκρατζιανή που καθορίζουν τις μάζες των σωματιδίων καθορίζουν επίσης και τις ιδιότητες τέτοιων αλληλεπιδράσεων. Έτσι μπορούμε να πραγματοποιήσουμε πειράματα για να εξετάσουμε ποσοτικά την παρουσία όρων της αλληλεπίδρασης αυτού του τύπου. Η ισχύς της αλληλεπίδρασης και η ποσότητα της μάζας των σωματιδίων συνδέονται κατά μοναδικό τρόπο.
Τρίτον, διαφορετικά σύνολα πεδίων Higgs, όπως εμφανίζεται στο Καθιερωμένο Μοντέλο ή στα διάφορα SSM, υπονοούν διαφορετικά σύνολα μποζονίων Higgs με διάφορες ιδιότητες, έτσι οι έλεγχοι μπορούν να διακρίνουν, επίσης, αυτές τις εναλλακτικές λύσεις. Όλοι αυτοί οι έλεγχοι πρέπει να γίνουν σε κατάλληλους συγκρουστές σωματιδίων  — αυτοί που έχουν ικανοποιητική ενέργεια για να παραγάγουν διαφορετικά μποζόνια Higgs, ικανοποιητική ένταση για να παράγουν αρκετά και πολύ καλοί ανιχνευτές για να αναλύσουμε τι παράγεται.
Ένα πρακτικό πρόβλημα με την εκτέλεση τέτοιων ελέγχων είναι ότι δεν καταλαβαίνουμε αρκετά καλά ακόμα τις θεωρίες για να υπολογίσουμε ποιες μάζες θα πρέπει να έχουν τα μποζόνια Higgs, κάτι που καθιστά δυσκολότερη την έρευνα επειδή θα πρέπει να εξετάσουμε ένα εύρος μαζών. Ένας συνδυασμός θεωρητικών συλλογισμών και στοιχείων από τα πειράματα μας καθοδηγεί  – κατά προσέγγιση – για το ποιες μάζες πρέπει να αναμένουμε.
Ο Μεγάλος Συγκρουστής Ηλεκτρονίου-Ποζιτρονίου (LEP) στο Κέντρο Πυρηνικών Μελετών και Ερευνών (CERN), κοντά στη Γενεύη, λειτούργησε πάνω σε μια περιοχή μαζών που είχε σημαντική πιθανότητα να βρούμε τα μποζόνια Higgs. Δεν βρήκε κανένα — αν και υπήρξαν αποπλανητικά στοιχεία για ένα ακριβώς στα όρια της ενέργειας και της έντασης του Συγκρουστή σωματιδίων — προτού να διακοπεί η λειτουργία του το 2000, για να κάνει τον αναγκαίο χώρο για την κατασκευή του Μεγάλου Συγκρουστή Αδρονίων  (LHC). Επομένως, το Higgs πρέπει να είναι βαρύτερο περίπου από 120 μάζες του πρωτονίου.
Εντούτοις, το LEP προσκόμισε έμμεσα στοιχεία ότι το μποζόνιο Higgs υπάρχει: οι πειραματιστές στο LEP έκαναν διάφορες ακριβείς μετρήσεις, οι οποίες μπορούν να συνδυαστούν με παρόμοιες μετρήσεις από το Tevatron και το Συγκρουστή στο Γραμμικό Κέντρο Επιταχυντών του Στάνφορντ. Ολόκληρο το σύνολο των στοιχείων συμφωνεί αρκετά με τη θεωρία μόνο εάν συμπεριλαμβάνονται ορισμένες αλληλεπιδράσεις των σωματιδίων με το ελαφρύτερο μποζόνιο Higgs και μόνο εάν το ελαφρύτερο μποζόνιο Higgs δεν είναι βαρύτερο από, περίπου, 200 μάζες πρωτονίων. Κι αυτός δίνει στους ερευνητές ένα ανώτερο όριο για τη μάζα του μποζονίου Higgs, κάτι που βοηθά στην αναζήτηση.
Ο νέοι επιταχυντές σωματιδίων
Για τα επόμενα χρόνια, ο μόνος Συγκρουστής σωματιδίων που θα μπορούσε να προσκομίσει άμεσα στοιχεία για τα μποζόνια Higgs θα είναι ο Tevatron. Η ενέργειά του είναι επαρκής για να ανακαλύψει μποζόνια Higgs στο εύρος των μαζών που υπονοείται από τα έμμεσα στοιχεία του LEP, εάν μπορεί να επιτύχει την ένταση των ακτίνων που αναμενόταν να έχει, κάτι που μέχρι τώρα δεν είναι δυνατό. Το 2007 το LHC, που θα έχει επτά φορές περισσότερη ενέργεια και θα έχει ως σκοπό να έχει πολύ περισσότερη ένταση από το Tevatron, σχεδιάζεται να αρχίσει να συλλέγει στοιχεία. Θα είναι ένα εργοστάσιο για τα μποζόνια Higgs (που σημαίνει ότι θα παραγάγει πολλά σωματίδια ημερησίως). Για να λειτουργήσει όμως σύμφωνα με το πρόγραμμα το LHC καθώς και να συγκεντρώσει τα σχετικά στοιχεία αλλά και να μάθουμε πώς να τα ερμηνεύσουμε,  θα πρέπει να περιμένουμε άλλα ένα έως δύο έτη.
Η πραγματοποίηση όμως των πλήρων δοκιμών, που θα δείχνουν λεπτομερώς ότι οι αλληλεπιδράσεις με τα πεδία Higgs παρέχουν μάζα, θα απαιτήσουν ένα νέο Συγκρουστή Ηλεκτρονίων-Ποζιτρονίων εκτός από το LHC (όπου συγκρούονται πρωτόνια) και το Tevatron (όπου συγκρούονται πρωτόνια και αντιπρωτόνια).
Σκοτεινή Ύλη
Ότι θα ανακαλυφθεί για το μποζόνιο Higgs όχι μόνο θα ελέγχει εάν ο μηχανισμός Higgs παρέχει πράγματι τη μάζα στα σωματίδια, αλλά θα δείξει επίσης τον τρόπο για το πώς το Καθιερωμένο Μοντέλο μπορεί να επεκταθεί για να λύσει προβλήματα, όπως είναι η προέλευση της σκοτεινής ύλης.
Όσον αφορά τη σκοτεινή ύλη, ένα βασικό σωματίδιο του μοντέλου SSM είναι το ελαφρύτερο σωματίδιο-υπερσυνεργάτης (LSP). Μεταξύ των υπερσυνεργατών (superpartners) των γνωστών σωματιδίων του Καθιερωμένου Μοντέλου, που προβλέπονται από το SSM, το LSP είναι αυτό με τη χαμηλότερη μάζα. Οι περισσότεροι superpartners αποσυντίθενται αμέσως σε μικρότερης μάζας superpartners, μια αλυσίδα διασπάσεων που τελειώνει με το LSP, και το οποίο είναι σταθερό επειδή δεν έχει κανένα ελαφρύτερο σωματίδιο που να μπορεί να αποσυντεθεί. (Όταν ένα superpartner διασπάται, τουλάχιστον ένα από τα προϊόντα της διάσπασης πρέπει να είναι ένα άλλο superpartner. Αυτό δεν πρέπει να αποσυντεθεί εξ ολοκλήρου στα γνωστά σωματίδια του Καθιερωμένου Μοντέλου.) Τα σωματίδια – υπερσυνεργάτες θα είχαν δημιουργηθεί ενωρίς κατά τη Μεγάλη Έκρηξη αλλά έπειτα αμέσως θα είχαν αποσυντεθεί σε LSP. Το LSP είναι το κύριο υποψήφιο σωματίδιο για τη σκοτεινή ύλη.
Το μποζόνιο Higgs μπορεί επίσης να έχει άμεσα επιπτώσεις και στην ποσότητα της σκοτεινής ύλης στον Κόσμο. Ξέρουμε ότι η ποσότητα του σωματιδίου LSP πρέπει σήμερα να είναι λιγότερη από την ποσότητα που υπήρχε αμέσως μετά από το big bang, επειδή κάποια θα είχαν συγκρουστεί και θα είχαν εξαϋλωθεί σε κουάρκ, λεπτόνια και σε φωτόνια, και ο ρυθμός της εξαΰλωσης μπορεί να κυριαρχείται από τα LSP που αλληλεπιδρούν με τα μποζόνια Higgs.
Όπως αναφέρθηκε πιο πάνω, τα δύο βασικά SSM πεδία Higgs δίνουν τη μάζα στα σωματίδια του Καθιερωμένου Μοντέλου και κάποια μάζα στα superpartners, όπως είναι το LSP. Οι υπερσυνεργάτες ή superpartners αποκτούν περισσότερη μάζα μέσω πρόσθετων αλληλεπιδράσεων, ενδεχομένως και με επιπλέον πεδία Higgs ή με πεδία παρόμοια με το Higgs. Έχουμε θεωρητικά πρότυπα για το πώς μπορούν να συμβούν αυτές οι διαδικασίες, αλλά έως ότου έχουμε στοιχεία για τους ίδιους superpartners δεν ξέρουμε πώς λειτουργούν με λεπτομέρεια. Τέτοια στοιχεία αναμένονται από το LHC ή ίσως ακόμη και από το Tevatron.
Η μάζα των νετρίνων
Οι μάζες των νετρίνων μπορούν να προκύψουν, επίσης, από τις αλληλεπιδράσεις με πρόσθετα Higgs ή πεδία σαν του Higgs, με έναν πολύ ενδιαφέροντα τρόπο. Το νετρίνο αρχικά είχε υποτεθεί ότι ήταν άμαζο, αλλά από το 1979 οι θεωρητικοί έχουν προβλέψει ότι έχουν μικρές μάζες, και κατά τη διάρκεια της προηγούμενης δεκαετίας διάφορα εντυπωσιακά πειράματα έχουν επιβεβαιώσει τις προβλέψεις. Οι μάζες των νετρίνων είναι λιγότερο από το ένα εκατομμυριοστό της επόμενης μικρότερης μάζας, τη μάζα των ηλεκτρονίων. Επειδή τα νετρίνα είναι ηλεκτρικά ουδέτερα, η θεωρητική περιγραφή των μαζών τους είναι λεπτότερη απ’ ό,τι για τα φορτισμένα σωματίδια. Διάφορες διαδικασίες συμβάλλουν στη μάζα κάθε είδους νετρίνου, και για τεχνικούς λόγους η πραγματική τιμή της μάζας προκύπτει μάλλον από την επίλυση μιας εξίσωσης κι όχι από το να προσθέσουμε τους όρους.
Κατά συνέπεια, έχουμε καταλάβει τους τρεις τρόπους από τους οποίους προκύπτει η μάζα:
Η κύρια μορφή της μάζας με την οποία είμαστε εξοικειωμένοι  — αυτή των πρωτονίων και των νετρονίων και επομένως των ατόμων — προέρχεται από την κίνηση των κουάρκ που είναι δεσμευμένα στα πρωτόνια και τα νετρόνια. Η μάζα πρωτονίων θα ήταν η ίδια που είναι ακόμη και χωρίς το πεδίο Higgs. Οι μάζες των ιδίων των κουάρκ, εντούτοις, και επίσης η μάζα του ηλεκτρονίου, προκαλούνται εξ ολοκλήρου από το πεδίο Higgs. Αυτές οι μάζες θα εξαφανίζονταν χωρίς το πεδίο Higgs. Τέλος, αλλά βεβαίως όχι το ελάχιστο, το μεγαλύτερο μέρος της ποσότητα της μάζας των υπερσυνεργατών (superpartner), και επομένως η μάζα του σωματιδίου της σκοτεινής ύλης (εάν είναι πράγματι ο ελαφρύτερος υπερσυνεργάτης), προέρχεται από τις πρόσθετες αλληλεπιδράσεις πέρα από το βασικό Higgs.
Τέλος, θα εξετάσουμε ένα ζήτημα γνωστό ως οικογενειακό πρόβλημα. Κατά τη διάρκεια του προηγούμενου μισού αιώνα οι φυσικοί έχουν δείξει ότι ο κόσμος που βλέπουμε, από τους ανθρώπους έως τα λουλούδια και έως τα αστέρια, είναι κατασκευασμένος ακριβώς από έξι σωματίδια : τα τρία σωματίδια της ύλης (πάνω κουάρκ, κάτω κουάρκ και ηλεκτρόνια), δύο κβάντα που διαμεσολαβούν στις αλληλεπιδράσεις (τα φωτόνια στην ηλεκτρομαγνητική και τα γκλουόνια στην ισχυρή), και τελευταία τα μποζόνια Higgs — μια αξιοπρόσεκτη και εκπληκτικά απλή περιγραφή.
Υπάρχουν ακόμα άλλα τέσσερα κουάρκ, άλλα δύο σωματίδια παρόμοια με το ηλεκτρόνιο, και τρία νετρίνα. Όλοι τους είναι πολύ βραχύβια ή μόλις αλληλεπιδρούν  με τα άλλα έξι σωματίδια. Και μπορούν να ταξινομηθούν σε τρεις οικογένειες:
Elementary-Particles Η πρώτη — πάνω, κάτω, νετρίνο ηλεκτρονίου, ηλεκτρόνιο.
Η δεύτερη — γοητευτικό κουάρκ, παράξενο κουάρκ, νετρίνο μιονίου, μιόνιο.
Και η τρίτη — κορυφαίο κουάρκ, κατώτατο κουάρκ, νετρίνο tau, tau.
Τα σωματίδια σε κάθε οικογένεια έχουν ίδιες αλληλεπιδράσεις με εκείνες των σωματιδίων σε άλλες οικογένειες. Διαφέρουν μόνο στο ότι αυτά στη δεύτερη οικογένεια είναι βαρύτερα από αυτά στην πρώτη, και εκείνα στην τρίτη οικογένεια είναι ακόμα βαρύτερα. Επειδή αυτές οι μάζες προκύπτουν από τις αλληλεπιδράσεις με το πεδίο Higgs, τα σωματίδια πρέπει να έχουν διαφορετικές αλληλεπιδράσεις με το πεδίο Higgs.
Ως εκ τούτου, το οικογενειακό πρόβλημα έχει δύο μέρη: Γιατί υπάρχουν τρεις οικογένειες όταν φαίνεται ότι απαιτείται μόνο μία για να περιγράψει τον κόσμο που βλέπουμε; Γιατί οι οικογένειες διαφέρουν στη μάζα και έχουν τις μάζες που έχουν; Ίσως δεν είναι προφανές γιατί οι φυσικοί μένουν έκπληκτοι ότι η φύση περιέχει τρεις σχεδόν ίδιες οικογένειες ακόμα κι αν μόνο μία θα έφτανε. Κι αυτό επειδή θέλουμε να καταλάβουμε πλήρως τους νόμους της φύσης και των βασικών σωματιδίων και των δυνάμεων. Αναμένουμε ότι κάθε πτυχή των βασικών νόμων είναι απαραίτητη. Ο στόχος μας είναι να υπάρξει μια θεωρία στην οποία όλα τα σωματίδια και οι αναλογίες των μαζών τους να προκύπτουν αναπόφευκτα, χωρίς παραγωγή των ειδικών υποθέσεων για τις τιμές των μαζών και χωρίς ρύθμιση των παραμέτρων. Εάν η ύπαρξη των τριών οικογενειών είναι ουσιαστική, τότε αυτό είναι μια ένδειξη της οποίας η σημασία αυτήν την περίοδο δεν γίνεται κατανοητή.
Συνδέοντας τα όλα μαζί
Το Καθιερωμένο Μοντέλο και το Καθιερωμένο Μοντέλο Υπερσυμμετρίας (SSM) μπορεί να προσαρμόσει την παρατηρηθείσα οικογενειακή δομή, αλλά δεν μπορούν να την εξηγήσουν. Αυτή είναι μια ισχυρή δήλωση. Δεν είναι ότι το Καθιερωμένο Μοντέλο Υπερσυμμετρίας δεν έχει εξηγήσει ακόμα την οικογενειακή δομή αλλά ότι δεν μπορεί. Και σύμφωνα με πολλούς φυσικούς η πιο συναρπαστική πτυχή της θεωρίας χορδών είναι ότι όχι μόνο μπορεί να μας δώσει μια κβαντική θεωρία όλων των δυνάμεων αλλά και ότι μπορεί να μας πει ποια είναι στοιχειώδη σωματίδια και γιατί υπάρχουν τρεις οικογένειες. Η θεωρία χορδών φαίνεται ικανή να εξετάσει το ζήτημα του γιατί οι αλληλεπιδράσεις με το πεδίο Higgs διαφέρουν μεταξύ των οικογενειών.
Στη θεωρία χορδών, μπορούν να εμφανιστούν επαναλαμβανόμενες οικογένειες, και να μην είναι οι ίδιες. Οι διαφορές τους περιγράφονται από τις ιδιότητες που δεν έχουν επιπτώσεις στις ισχυρές, ασθενείς, ηλεκτρομαγνητικές ή δυνάμεις βαρύτητας αλλά που έχουν επιπτώσεις στις αλληλεπιδράσεις με τα πεδία Higgs, που ταιριάζει με την ύπαρξη των τριών οικογενειών με διαφορετικές μάζες. Αν και οι θεωρητικοί χορδών δεν έχουν ακόμα πλήρως λύσει το πρόβλημα των τριών οικογενειών, η θεωρία φαίνεται να έχει τη σωστή δομή για να μας δώσει μια λύση. Η θεωρία χορδών πιτρέπει πολλές διαφορετικές οικογενειακές δομές, και μέχρι τώρα κανένας δεν ξέρει γιατί η φύση επιλέγει την μία που παρατηρούμε παρά κάποια άλλη. Στοιχεία όσον αφορά το κουάρκ και τις μάζες των λεπτονίων και τις μάζες των υπερσυνεργατών τους, μπορούν να μας δώσουν σημαντικές ενδείξεις για τη θεωρία χορδών.
Κάποιος μπορεί τώρα να καταλάβει γιατί χρειαστήκαμε τόσο πολύ χρόνο για να αρχίσουμε να καταλαβαίνουμε τη μάζα. Χωρίς το Καθιερωμένο Μοντέλο της σωματιδιακής φυσικής και της ανάπτυξης της κβαντικής θεωρίας πεδίου για να περιγράψουν τα σωματίδια και τις αλληλεπιδράσεις τους, οι φυσικοί δεν θα μπορούσαν να διατυπώσουν ακόμη και τις σωστές ερωτήσεις. Εκτιμώντας ότι η προέλευση και οι τιμές της μάζας δεν γίνονται πλήρως κατανοητές ακόμα, είναι πιθανό ότι το πλαίσιο που απαιτείται για να τις καταλάβει κάποιος είναι σε ισχύ. Η μάζα δεν θα μπορούσε να έχει κατανοηθεί πριν βγουν οι θεωρίες, όπως είναι το Καθιερωμένο Μοντέλο και η Υπεσυμμετρική επέκταση της καθώς και η θεωρία χορδών. Εάν δίνουν πράγματι την πλήρη απάντηση δεν είναι ακόμα σαφές, αλλά η μάζα είναι τώρα ένα ερευνητικό θέμα στη φυσική των σωματιδίων.
Πηγή: SciAm