Αυτοκαθορισμός

Αυτοκαθορισμός

Δευτέρα, 30 Μαΐου 2016

6 θέσεις για τον λενινισμό..



1.
Η λενινιστική θεωρητική παρακαταθήκη είναι συλλογική, με την έννοια πως όπως και ο Μαρξ έτσι και ο Λένιν εκκίνησε ένα ερευνητικό πρόγραμμα το οποίο αναπτύχθηκε από μια σειρά άλλων θεωρητικών του εργατικού κινήματος.
Το γεγονός πως ο Μαρξ πέτυχε ένα μεγάλο μέρος του ερευνητικού του προγράμματος μόνος του ενώ ο Λένιν ως "θεωρητικό-ερευνητικό πρόγραμμα" αναπτύχθηκε περισσότερο από τους επιγόνους του, αλλά και τους συντρόφους του όσο ζούσε δείχνει κάτι:
Πως όταν φετιχοποιούμε τον Μαρξ συν τοις άλλοις φετιχοποιούμε το "πρόσωπο" διανοούμενο, που στον Μαρξ όντως έλαβε τελειότερα χαρακτηριστικά από ότι στον Λένιν, ο οποίος "είναι" ένα παράδειγμα και προσωπικής αλλά και συλλογικής ύπαρξης.
Ο "Λένιν" είναι μια συλλογικότητα λενινιστών, μαρξιστών λενινιστών, εκφράζοντας την εποχή εκείνη κατά την οποία ο διανοούμενος είναι μέρος μιας συλλογικής ύπαρξης διανοουμένων απασχολημένων και στην θεωρία και στην πράξη ισότιμα, και ο οποίος εκκινεί ένα θεωρητικό αναλυτικό πρόγραμμα το οποίο συνεχίζουν οι πολλοί συνεχιστές του με την έννοια πως το επεκτείνουν θεωρητικά όπως δεν θα μπορούσε ο ίδιος ο Λένιν.
Το ίδιο συμβαίνει σε έναν βαθμό και με τον Μαρξ αλλά με τον Λένιν αυτό είναι καθοριστικό.
Γι' αυτό και η σύγκρισή τους ως θεωρητικών αδικεί σκόπιμα τον Λένιν, αλλά πλήττοντας κυρίως την συλλογική προσπάθεια των "λενινιστών", οι οποίοι συν τοις άλλοις είναι και μαρξιστές.
Η αντιδιαστολή Μαρξ και Λένιν είναι μια προσπάθεια όχι μόνον να τυφλωθεί η εργατική τάξη, να χάσει μία σημαντική θεωρητική, αναλυτική και πολιτική παρακαταθήκη, αλλά και να πληχθεί η ικανότητα της συλλογικότητας της εργατικής τάξης να παράγει ως συλλογικότητα διανοουμένων και εργατών (και βέβαια διανοουμένων/εργατών) μια θεωρία άξια Λόγου.
Η υποτίμηση του Λένιν και η μόδα "επιστροφή στον Μάρξ, μόνον" είναι μια ταξική προσπάθεια της αποθρασυμένης νέας μικροαστικής διανόησης.



2.
Ο Μάρξ και ο Λένιν διαπερνώνται από αντιφάσεις που εκδηλώνουν τις αντιφάσεις και τα όρια της ειδικής εποχής που έζησαν και ανέλυσαν. 
Ο Λένιν και οι λενινιστές συμπληρώνουν και επιλύουν αντιφάσεις που περιείχε ο Μαρξ και η ειδική εποχή του, πέφτοντας και αυτός σε άλλες αντιφάσεις.
Μια σοβαρή συγκριτική μελέτη θα άφηνε κατά μέρος τις ανοησίες για καλύτερη θεωρητική ή επιστημονική κατάρτιση όχι γιατί αυτή η διαφορά δεν υφίσταται ή δεν μπορεί να υφίσταται αλλά γιατί η ουσία της πολιτικής επιστημονικής ανάλυσης, ακόμα κι αν είναι σπαργανώδης, είναι η ταξική και πανανθρώπινη (επιστημονική) αλήθεια που εκφράζει.


3.
Ο μαρξισμός χωρίς τον λενινισμό δεν είναι μαρξισμός. Αυτό δεν σημαίνει πως σήμερα μόνον ο μαρξισμός-λενινισμός αρκεί.
Άποψή μου βέβαια.



4.
Το ζήτημα της παγκόσμιας καπιταλιστικής αγοράς και του εμπορεύματος ως παγκόσμιας ανταλλακτικής μορφής δεν είναι δυνατόν να τεθεί μόνον με τις επεξεργασίες στους 3 τόμους του "κεφαλαίου" του Μαρξ και αυτό δεν είναι ζήτημα "χρόνου" και "επάρκειας" αλλά ιστορικών ορίων που μετατρέπονται (μετατράπηκαν) σε θεωρητικά όρια.
Τα όρια αυτά, στο συγκεκριμένο θέμα όπως τέθηκαν με τις λενινιστικές αναλύσεις, ή ακόμα και από τις παρεκκλίνουσες μορφές λενινισμού της "περιφέρειας", όταν ξανατέθηκαν με το θέμα της παγκόσμιας καπιταλιστικής αγοράς λειτούργησαν και λειτουργούν διαλεκτικά-αποδομητικά και ως προς το θεωρητικό "σώμα" του "κεφαλαίου" του Μαρξ.


5.
Όλα αυτά λειτουργούν σήμερα "μυστικοποιημένα" αλλά κυρίως όχι από τους "συνήθεις υπόπτους", τους λενινιστές και τους ριζοσπάστες της περιφέρειας, αλλά από τους φονταμενταλιστές της "επιστροφής στον Μαρξ".

6.
Θα έπρεπε να υπάρξει ένα νέο θεωρητικό και πολιτικό θηρίο για να επιλύσει τα προβλήματα, αλλά αυτό θα υπάρξει όταν όντως το ζήτημα θα τεθεί από την ίδια την ιστορία της ταξικής πάλης.
Είμαστε νάνοι σε ώμους γιγάντων, απλά αυτοί που το ξέρουν καλύτερα είναι οι "λενινιστές".




Αυτό που στοχεύουν οι επικριτές του Λένιν δεν είναι ο Λένιν σαν πρόσωπο, αλλά ο Μπολσεβίκος...
Ο Μπολσεβίκος είναι ο "εβραίος" της νέας αριστεράς, το αντικείμενο μίσους του νέου και έμμεσου αντισημιτισμού της.


 


 
Ιωάννης Τζανάκος

ένας τόπος..



Είπα πως είναι αλήθεια
ένας τόπος 
που δεν γνώρισα ποτέ στ'αλήθεια..
Κι από τότε τον ψάχνω μακριά
από κει που τον βρήκα
και τον έχασα..
 
 
δεν είναι πολύ μακριά
να τον τραγουδήσω όπως τον ήλιο,
δεν είναι δίπλα μου
να τον τραγουδήσω σαν τη γη..
 
 
δεν ξέρω τι λένε τα πουλιά στα δέντρα
και στα ρουμάνια ακούω μια παράξενη
λαλιά..
τα τραγούδια μου θυμίζουν τον πάππο
αλλά δεν είναι αυτός..
είναι αυτός
κοιτάει από άλλο ήλιο..
 
 
είπα πως είναι πολλοί οι ήλιοι
μου λένε πως είναι ένας..
θέλω να αφήσω τον τόπο μου
να πάω
στον τόπο μου,
με περιμένει ξένη αγκαλιά
είσαι εσύ αγάπη μου
είσαι εσύ αγάπη μου;
 
 
δεν μπορώ να σε ρωτήσω
δεν ξέρω πως μιλάνε εδώ,
θέλω να μάθω
δεν θέλω να μάθω τίποτα..
 
 
Μου είπανε οι χωρικοί
χάνεται ο ήλιος,
Είναι ψηλά και βυθίζεται
είναι εκεί που είσαι 
και σβήνει,
δεν μπορώ να σε ρωτήσω
δεν ξέρω πως μιλάνε εδώ..
 
 
Ακούω κουφός τα μισά λόγια
και το τραγούδι
με διαπερνά σα βέλος,
εσύ θα είσαι,
δεν γίνεται αλλιώς
παρά μόνον εσύ..
αλλά δεν είσαι
και μου το λένε όλα
πως δεν είσαι εσύ,
τι είναι όμως;
πως ταιριάζουν τα πάντα;
 
 
κανείς δεν μου λέει,
και ο γέρος που συνάντησα στο μονοπάτι
κούναγε το κεφάλι του
με κοίταξε 
φύγε 
μου λέει
δεν θα βρεις τίποτα
μας έχουν σκοτώσει όλους εδώ
είδα αυτό που ζητάς
όταν φεύγαμε μαζί
από τότε δεν άκουσα τίποτα
φύγε
να μη λένε πως τελείωσαν όλα
γιατί φέρνεις ένα τέλος
και περιμένουν να με πάρουν και μένα..
 
 
τι θέλεις άνθρωπε;
σκέφτηκα μα δεν είπα
και πριν ακόμα
γύρισε το κεφάλι για να κλάψει ίσως
δεν είδα
τα σκέφτηκα όλα
αλλά δεν είδα,
προχώρησα να σε βρω 
ανέβηκα όλο το μονοπάτι
σκυφτός
να γυρίσω να βρω αυτό που ήμουν
να μην ψάχνω αλλού
όπως λένε
αλλά αυτά τα βουνά με τράβαγαν
όπως μια άβυσσος το θύμα της
ο ανήφορος ήτα σα κατρακύλισμα
στον ουρανό
μια βύθιση στο ύψος της απώλειας..
 
 
η αλήθεια μου μόνο έφτανε
να ξεχάσω τη πατρίδα
να τη βρω σ'αυτό το κατρακύλισμα
αλλιώτικη και ξένη
χαμένη για πάντα..
 
 
 
 
 
Ιωάννης Τζανάκος 
 

Σάββατο, 28 Μαΐου 2016

Σημεία παρατήρησης (1) (εισαγωγή)



Το "κριτήριο περιοδολόγησης" των φάσεων εντός ενός τρόπου παραγωγής ή ακόμα και των διαφόρων τρόπων παραγωγής μου έχει κάτσει στον λαιμό, βήχω και φτύνω και δεν λέει να βγεί, θα με πνίξει στο τέλος..
Γι' αυτό και αποφάσισα, προσωρινά, να κάνω κάποιες παρατηρήσεις για τα ίδια τα σημεία παρατήρησης που "έχουμε" ή "είμαστε" οι ίδιοι τελικά, ως κάποια "υποκείμενα", για την "καθολική πραγματικότητα".
Δεν κρύβει αυτό καμμία υπερφίαλη φιλοδοξία, δεν νομίζετε;
Ίσως η μόνη φιλοδοξία μου είναι να καταπιώ τελικά αυτό το άτιμο το πράγμα, το "κριτήριο περιοδολόγησης", διαλύοντάς το με κάποιες αμφιβολίες ως προς την ίδια την αυταξία και την σημασία του (όπως τουλάχιστον μας τίθεται) και έπειτα να το καταπιώ συνεχίζοντας μιαν κανονική χώνεψη αποσπώντας τις θρεπτικές του ουσίες..
Δεν σας κρύβω πως απολαμβάνω τις τροφές από την νέα έκδοση του πρώτου βιβλίου (ή τόμου) του "κεφαλαίου" του Μάρξ στην ελληνική γλώσσα, και τα πολλά διευκρινιστικά που έχει η εν λόγω έκδοση, μαζί με τις διάφορες παγαποντιές που μας έχουν συνηθίσει οι "αναθεωρητές" και τις δικές τους τώρα μυστικοποιήσεις (στον πρόλογο υπάρχουν ευγενικές μπηχτές που και γω ο μεγάλος διανοουμενοκουτσομπόλης δυσκολεύτηκα να τις αποκρυπτογραφήσω).
Τι να σου κάνει και ο Γουτεμβέργιος ο σωτήρας και ευεργέτης μας; 
Τα δύσκολα ενός κειμένου που έχει γίνει όχι αδίκως ένα σχεδόν ιερό κείμενο για τους αριστερούς και κομμουνιστές δεν ξεκλειδώνονται εύκολα χωρίς μια καλή "ιστορικο-φιλολογική" πλαισίωση, αλλά και όταν υπάρχει αυτή η καλή πλαισίωση τα υφάδια των παραλείψεων και των λεπτών ερμηνευτικών στρεβλώσεων είναι τόσα πολλά που δεν υπάρχει περίπτωση να μην μπλέξεις πάλι.
Γι'αυτό και γω, σε παραλληλία με την ανάγνωσή μου αυτή η οποία θα μπλεχθεί πάλι με τον Χέγκελ, θα χτίσω αρκετά καραούλια, θα οχυρωθώ σε έναν χωριάτικο σκεπτικισμό, θα κρατήσω τα δόγματα της χωριατιάς σε ενέργεια και θα κάνω εφορμήσεις στα δύο θηριώδη κάστρα αρπάζοντας καμμία κατσίκα ή κανένα πυθάρι με μέλι ή κανένα τόπι μεταξωτά για την κυρά, και βλέπουμε..




Ιωάννης Τζανάκος  

Παρασκευή, 27 Μαΐου 2016

Ιμπεριαλισμός / Επίλογος


Σε συνέχεια των:

Θέσεις για την αριστερή κριτική στον λενινισμό (3): Ιμπεριαλισμός και κράτος (3) [ενδιάμεση σημείωση]

 

Θέσεις για την αριστερή κριτική στον λενινισμό (3): Ιμπεριαλισμός και κράτος (2)


Θέσεις για την αριστερή κριτική στον λενινισμό (3): Ιμπεριαλισμός και κράτος (1)

Θέσεις για την αριστερή κριτική στον λενινισμό (2) [Αγελάδα 2] 


Ταξικές Μηχανές

''Ιμπεριαλισμός'' ή ''Ολοκληρωτικός Καπιταλισμός''; Μία κριτική προσέγγιση της μπροσούρας του Λένιν

Θέσεις για την αριστερή κριτική στον λενινισμό (1) [Αγελάδα 1]





Ασκούμε κριτική και μετά παραθέτουμε τον ουσιαστικό πυρήνα του κειμένου του Γ.Ευσταθίου.


Τι είναι εμπόρευμα;
Αυτή θα ήταν μια "αφελής" ερώτηση στην οποία δεν θα μπορούσε να την απαντήσει τελικά κανένας "οικονομολόγος", ακόμα και σήμερα, είτε είναι μαρξιστής είτε ένας αστός οικονομολόγος είτε ένας "εναλλακτικός" οικονομολόγος.
Ίσως θα μπορούσε να απαντήσει, ένας έκαστος ή και όλοι μαζί, σε ένα επιστημονικό συνέδριο ή σε ένα ακτίφ του "κινήματος", αλλά λ.χ όχι σε έναν κατεστραμμένο αγρότη της ινδικής περιφέρειας.
Η "μαρξιστική επιστήμη" ως επέκταση της Λογικής του "κεφαλαίου" πάσχει από μια επικίνδυνη τύφλωση την στιγμή εκείνη ακριβώς κατά την οποία θα έπρεπε να είναι ο ανοιχτός οφθαλμός της ανθρώπινης ζωής εκεί όπου αυτή η ζωή κατακρημνίζεται ολοκληρωτικά και χάνεται για πάντα μέσα στην χοάνη του "καπιταλιστικού εκσυγχρονισμού".
Για να δούμε μια μικρή "περιπέτεια":
Η αγροτική οικογένεια μια "ασήμαντης" ινδικής περιφέρειας "παρήγαγε" κάποτε ένα "προϊόν" το οποίο κατανάλωνε η ίδια και ένα μέρος του το παρέδιδε στον αφέντη της περιοχής, ιδιοκτήτη ή όχι της γης. 
Με την είσοδο στον καπιταλισμό, αφού πρώτα αυτό το "προϊόν" έγινε ένα "εμπόρευμα" άρα ένα δεσμευμένο "προϊόν" σε μια ανταλλακτική διεργασία της "εθνικής" και "παγκόσμιας" αγοράς, το οποίο όμως ακόμα παρέμεινε στον έλεγχο του άμεσου παραγωγού αγρότη και του "τοπικού" αφέντη, έπειτα υπήχθη μαζί με τον παραγωγό του και τον αφέντη του (ο τελευταίος δεν έχει και τόσο πρόβλημα!) σε μια ολική πλέον "εθνική" και κυρίως "παγκόσμια" αγορά, παρά τις όποιες υπάρχουσες ή μη υπάρχουσες "προστασίες" τού αναδυόμενου "ινδικού εθνικού κράτους".
Το εμπόρευμα ως ολότητα είναι η οντολογική και διανοητική μορφή της κυριαρχίας της "εθνικής" και κυρίως της παγκόσμιας καπιταλιστικής κυριαρχίας όπως αυτή εντοπίζεται αρχικά κυρίως στην "δύση" αλλά σιγά σιγά και εντός ή διά του εκάστου "έθνους κράτους" όπως λ.χ το ινδικό το οποίο "αυτονομήθηκε" από την (ιμπεριαλιστική) μητρόπολη.
Η "επιστήμη" του "εμπορεύματος", ήτοι η πολιτική οικονομία και οι κριτικές της ήταν και είναι (όσο δεν διαμεσολαβήθηκαν ή όσο δεν διαμεσολαβούνται από την κριτική στην "εθνική" και κυρίως στην παγκόσμια αγορά) "επιστήμες" και "κριτικές" που εκκινήσανε και εκκινούν από την αποδοχή τής "αντικειμενικότητας" τής (αρχικά) δυτικο-καπιταλιστικής και "δυτικο-κομμουνιστικής" ή απλά "κρατικο-κομμουνιστικής" κυριαρχίας.
Οι επιμέρους κριτικές που δομήθηκαν έπειτα, στην παγκόσμια αγορά και την "εθνική" μορφή της, από ριζοσπαστικοποιημένες ντόπιες ελίτ (όπως κριτικές στηριγμένες στην θεωρία της "άνισης ανταλλαγής"), ήταν υπαγμένες στις κεντρικές μαγγανείες και φετιχοποιήσεις των δυτικομαρξιστών και των αστών οικονομολόγων (και του ίδιου του Μαρξ όμως, στην εκκίνησή του), και γι΄αυτό κατακρημνίστηκαν εύκολα από τον ίδιο τον αστικό και σοσιαλιμπεριαλιστικό εξουσιαστικό "επιστημονικό" πυρήνα που "έκριναν".
Χωρίς να ξεκινήσεις έναν πόλεμο στην "αντικειμενικότητα" της "παγκόσμιας αγοράς" και του παγκόσμιου-"εθνικού" καπιταλισμού, χωρίς να ορθώσεις ένα σύστημα απόλυτης ξένωσης προς αυτή την "αντικειμενικότητα", θα μείνεις στην μέση. 
Είναι δύσκολο να προχωρήσει κανείς πέρα από την μέση αυτή, ακόμα κι αν κάνει "ορθολογικές" απλά υποχωρήσεις, εφόσον η νίκη του νέου κόσμου και οι "πρόοδοι" που έφερε είναι τόσο απόλυτες ως προς την δύναμη και την κυριαρχία τους που η όρθωση ενός άλλου κόσμου πάνω στα αρνητικά οικειοποιημένα χνάρια του παλαιού προ-εμπορευματικού κόσμου είναι μια προσπάθεια στα όρια της "ρομαντικής-αντιδραστικης" κοσμοθέασης του νέου κόσμου.
Πρέπει να φτιάξει κανείς αναγκαστικά ένα "ενδιάμεσο" σύστημα κατανόησης αρχικά και ανάσχεσης έπειτα του παγκόσμιου καπιταλισμού, τρώγοντας όπως λέει ο ποιητής τον καρπό μαζί με το κουκούτσι της προόδου.
Κάνω τώρα παρεκβατικά μια από τις αγαπημένες μου απότομες κειμενικές ανα-τροπές:
Τι νομίζουν μερικοί πως ήταν όλος αυτός ο αριστερός ναροντνικισμός που μετέβη δια του Λένιν με συνέπεια στον μαρξισμό και την προοδευτική αλλά ταυτόχρονα ανασχετική προς τον καπιταλισμό κριτική του;
Λέω, μήπως και το ψάξουν καλύτερα και μήπως δούνε την "επιφανειακότητα" των λενινιστικών κριτηρίων ως αποτέλεσμα και αυτής της ιστορικής θεμελίωσης και αυτών των ιστορικών ισορροπιών.
Τι είναι εμπόρευμα;
Όποιος περιμένει ακόμα να το κατανοήσει αυτό μέσω του "κεφαλαίου" του Μάρξ, δηλαδή μέσω ενός νομοτελειακά ανολοκλήρωτου έργου που δεν εγκαταλείφθηκε τυχαίως, και μάλιστα νομίζει πως εκεί θα βρεί μια χαμένη βαθιά διαλεκτική το νήμα της οποίας έσπασε λόγω ιστορικών ορίων και ατυχιών, θα περιμένει για πολύ, δηλαδή για πάντα.
Αυτά τα βαζιουλινικά νεοεγελιανά που μεταφέρει ο Γ.Ευσταθίου και άλλα (που δεν μεταφέρει) πιό "δυτικά" μαρξιστικά-διαλεκτικά-εγελιανά, δεν θα οδηγήσουν ποτέ πουθενά και δεν θα δώσουν καμμία απάντηση εις τους αιώνες των αιώνων Αμήν.
Το θέμα δεν είναι βέβαια από την άλλη να ορθώσουμε, ετεροκαθορισμένα, μια ας πούμε "αντιδυτική" ή ευρύτερα αντιδραστική κριτική στον καπιταλισμό, αλλά να ακολουθήσουμε χωρίς τις μυστικοποιήσεις της ιδεολογίας του μ-λ την ανάγκη που εξέφρασε (και) ο Λένιν για μια κριτική πραγμάτευση της παγκόσμιας αγοράς, της παγκόσμιας ισχύος, του παγκόσμιου κράτους και του παγκόσμιου καπιταλιστικού συστήματος=του ιμπεριαλισμού, χωρίς τις σοσιαλιμπεριαλιστικές σκουριές που περιέχονται στο έργο και του ίδιου, είτε ως ιδεολογικό περίβλημα είτε ως ιδεολογικό περιεχόμενο. 
Η επιστροφή στον "καθαρό" Μάρξ και την "επιστήμη-διαλεκτική" του τού "κεφαλαίου" θα ήταν μια καταστροφή και αυτή την καταστροφή επιθυμούν όλοι μαζί οι νέοι αριστεροί σοσιαλιμπεριαλιστές, παρά τις μεταξύ τους φαινομενικά χαώδεις διαφορές.
Αυτό λοιπόν που για τον Ευσταθίου και τον κάθε δυτικο-αριστερό ή δυτικο-κομμουνιστή Ευσταθίου (και τους καθαυτό μ-λ όπως οι φίλοι του κ.κ.ε) αποτελεί συνειδητά ή ασύνειδα την επιφάνεια της λενινιστικής πραγμάτευσης, και είναι (ή δεν είναι για τους μ-λ) προς "διόρθωση" με βάση την μεθοδολογία του "κεφαλαίου", είναι για "μας" η ουσία, το αιτιακό πλέγμα εκείνο που κανένα "κεφάλαιο" του Μαρξ ή του όποιου επίδοξου λαχανοφάγου ή μπυρόνια (γελοίου) αντιγράφου του εις τα βερολίνα κ.λπ δεν πρόκειται να μας το "πάρει".
Ο σκοπός που θα είχε νόημα θα ήταν η δημιουργία ενός (μη-αντιδραστικού) "αντι-εκσυγχρονιστικού" νέου εργατικού-αγροτικού ή αγροτικού-εργατικού προγράμματος για ένα αντι-ιμπεριαλιστικό αντι-μονοπωλιακό μέτωπο και (μεταβατικό) επαναστατικό κράτος. 
Ένα νέο εργατικό αγροτικό μέτωπο με σκοπό την καταστροφή της ιμπεριαλιστικής-μητροπολιτικής "αντικειμενικότητας" και την ριζική αναδιάταξη της παραγωγικής και πολεοδομικής πραγματικότητας με σύγχρονους όρους αλλά και χωρίς καμμία υποχώρηση στην διαμορφωμένη αστική και "αστεακή" πραγματικότητα που διαμορφώνεται ειδικά τώρα.
Για να δούμε όμως τώρα ποιά είναι αυτή η μη-αιτιακή, "συμπτωματική" κατά Ευσταθίου, πραγματικότητα που διαμορφώνει ουσιακά τον καπιταλισμό από τα τέλη του 19ου αιώνα έχοντας όμως ρίζες στις καταγωγικές θεμελιώσεις του καπιταλισμού στην ολότητά του:


Τι είναι ιμπεριαλιστικό μονοπώλιο; (ολιγοπώλιο)
Το μονοπώλιο είναι η αντικειμενική εμφάνιση της
κυριαρχίας της διεργασίας της καπιταλιστικής αλλά δυνητικά και της σοσιαλιστικής συσσώρευσης επί της ανθρώπινης ζωής γενικά αλλά ειδικά και καθοριστικά (και) επί της κοινωνικής παραγωγικής ζωής.
Το γεγονός πως για τους "μαρξιστές" η διαμεσολάβηση της διεργασίας της συσσώρευσης που είναι η γνωστή διεργασία του ανταγωνισμού με βάση το αντικειμενικό "κίνητρο/αντι-κίνητρο" του ποσοστού κέρδους είναι και το θεμελιακό αίτιό της, δείχνει σε τι φαύλο κύκλο έχουν πέσει και δεν πρόκειται να βγούν ποτέ από αυτόν.
Η μάλλον έχουν έναν τρόπο να βγούν!
Να είναι "επιφανειακοί" σαν τον Λένιν!
Αλλιώς θα ψάχνουν την γωνία "Τιμή" στο Δίφραγκο "Ανταλλακτική Αξία", όσο θα υπάρχει ο πλανήτης γη ίσως και μετά, στην σοσιαλιστική τρίτη παρουσία που είπε και ο Παφίλης, μεγάλη φάτσα ο σύντροφος.
Εννοείται πως υπάρχει αυτή η διαμεσολάβηση, αλλά και αυτή διαμεσολαβείται από την ("προηγούμενη") κοινωνική ιστορία της "οικονομίας" ως (και) μορφής του (αστικού) κράτους, των (αστικών) θεσμών, της αστικής κυριαρχίας που την θεμελιώνει πριν ακόμα υπάρξει ως διαμεσολάβηση, και αυτή (η πολύμορφη αστική κυριαρχία) είναι επίσης σε διαμεσολάβηση από την "οικονομία" που διαμορφώνει "πριν" η "οικονομία" γίνει το "ανταγωνιστικό" πλαίσιο εντός του οποίου "λειτουργεί" ο ανταγωνισμός που οδηγεί στο μονοπώλιο, τα καρτέλ, τα κονσέρν, τους επιχειρηματικούς ομίλους κ.λπ
Όποιος δεν έχει αφιερώσει την μάταια ζωή του στην σχέση του εγελιανού συστήματος με το "κεφάλαιο" του Μαρξ (αυτό το νομοτελειακά ανολοκλήρωτο μεφαλοφυές και ατυχές έργο) αλλά στην μελέτη της οικονομικής ιστορίας, και της ιστορίας εν γένει, έχει να μάθει πολλά, κι ας μην γίνει ειδήμονας, πάντως "ουσίες" δεν θα ψάχνει ούτε γωνίες στα δίφραγκα, όπως είπαμε.
Η ιστορική φαινομενολογία των κοινωνικών μορφών και η μη αναζήτηση βαθύτερων (μαρξικών ή μαρξικά συλλαμβανόμενων) ουσιών, κατά τα πρότυπα και του Λένιν (κάτι που δεν κάνουν βέβαια ούτε οι "λενινιστές") είναι ο μόνος ζωντανός μαρξισμός σήμερα. Αυτό πιστεύω.

Για να δούμε όμως με βάση και τα (σχηματικά) προηγούμενα πως αναδιατάσσεται (κατ'εμάς) η έννοια του ιμπεριαλιστικού μονοπωλίου.
Ο Λένιν δικαίως χλευάζει την ταύτιση του ιμπεριαλισμού εν γένει με τον καπιταλιστικό-μονοπωλιακό ιμπεριαλισμό αλλά αυτό που προκαλεί απορία στους "καθαρομαρξιστές" είναι γιατί τελικά ενώ η ίδια η έννοια-λέξη "ιμπεριαλισμός" περιέχει τέτοιες δυνατότητες, μιας ανιστορικής και "κομπαστικής" (ας πούμε σπενγκλεριανής) ερμηνείας τής έννοιας, τελικά χρησιμοποιείται από τον Λένιν σε ταύτιση με τον καπιταλισμό, ως ιμπεριαλισμός=καπιταλισμός.


Κοιτάξτε γιαννάκηδες, ας κομπάσω και γω, βαριέμαι αλήθεια, σας βαριέμαι αφάνταστα, και δεν είμαι βέβαια...Λένιν.
Ρωτήστε λοιπόν τον ίδιο τον Λένιν, τους καθαυτό θρήσκους Λενινιστές χρησιμοποιώντας (εσείς αλλά και αυτοί) το Κοράνι "κεφάλαιο" του Μαρξ.
Εγώ συμπαθώ τον Βούδα μα τον Βούδα..
Για το θέμα αυτό θα "απαντήσω" σε μια αυτοαναφορική δημοσίευση..μπορεί και σήμερα.
Είναι και Παρασκευή, καλό αυτό.




Ιωάννης Τζανάκος  




Γ.Ευσταθίου
Σύμφωνα με τον Λένιν, τη περίοδο από τον ισπανοαμερικανικό πόλεμο (1898) μέχρι το 1916 που γράφει ο Λένιν, εμφανίζεται μια πληθώρα αστικών-σοσιαλδημοκρατικών έργων (Κάουτσκυ, Χίλφερντινγκ, Χόμπσον κ.α) για την περιγραφή του παγκόσμιου κεφαλαιοκρατικού συστήματος της εποχής, που περιστρέφεται γύρω από την έννοια του ιμπεριαλισμού (Λένιν, 2009: 17). Αφού μνημονεύει χαρακτηριστικά αποσπάσματα από τη σχετική βιβλιογραφία, γράφει ο Λένιν: 

«Έτσι, τα βασικά συμπεράσματα της ιστορίας των μονοπωλίων είναι: 1) 1860-1870 και 1870-1880-ανώτερη βαθμίδα ανάπτυξης του ελεύθερου συναγωνισμού. Τα μονοπώλια δεν είναι παρά έμβρυα που μόλις διακρίνονται. 2) Ύστερα από την κρίση του 1873-μακροχρόνια περίοδος ανάπτυξης των καρτέλ, που αποτελούν όμως ακόμη εξαίρεση. Δεν είναι ακόμη σταθερά. Αποτελούν ακόμη παροδικό φαινόμενο. 3) Η άνοδος στα τέλη του 19ου αιώνα και η κρίση του 1900-1903: τα καρτέλ γίνονται μια από τις βάσεις όλης της οικονομικής ζωής. Ο καπιταλισμός μετατράπηκε σε ιμπεριαλισμό» 
(Λένιν, 2009: 25). 

Για τον Λένιν, ο ελεύθερος συναγωνισμός ανάμεσα σε άγνωστους μεταξύ τους εργοστασιάρχες και εμπόρους αντικαθίσταται από τη μεγάλη συγκέντρωση των όρων παραγωγής (πρώτες ύλες, μέσα παραγωγής, εργασιακές δυνάμεις), από μονοπώλια, που χρησιμοποιούν ειδικές μεθόδους στον ανταγωνισμό (όπως ο σχεδιασμένος έλεγχος των τιμών). Ο Λένιν δίνει τελικά πέντε γνωρίσματα του ιμπεριαλιστικού σταδίου του καπιταλισμού


«1) συγκέντρωση της παραγωγής και του κεφαλαίου, που έχει φτάσει σε τέτοια υψηλή βαθμίδα ανάπτυξης, ώστε να δημιουργεί μονοπώλια που παίζουν αποφασιστικά ρόλο στην οικονομική ζωή 2) συγχώνευση του τραπεζικού κεφαλαίου με το βιομηχανικό και δημιουργία μιας χρηματιστικής ολιγαρχίας πάνω στη βάση αυτού του «χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου» 3) εξαιρετικά σπουδαία σημασίααποκτάει η εξαγωγή κεφαλαίου, σε διάκριση από την εξαγωγή εμπορευμάτων 4) συγκροτούνται διεθνείς μονοπωλιακές ενώσεις των καπιταλιστών, οι οποίες μοιράζουν τον κόσμο και 5) έχει τελειώσειτο εδαφικό μοίρασμα της γης ανάμεσα στις μεγαλύτερες καπιταλιστικές δυνάμεις», και αμέσως μετά από αυτόν τον ορισμό, γράφει ο Λένιν: «θα δούμε ακόμη παρακάτω πώς μπορεί και πρέπει να δοθεί διαφορετικός ορισμός του ιμπεριαλισμού, αν πάρουμε υπόψη μας όχι μόνο τις βασικές οικονομικές έννοιες (στις οποίες περιορίζεται ο ορισμός που αναφέραμε), μα και την ιστορική θέση του δοσμένου σταδίου του καπιταλισμού σε σχέση με τον καπιταλισμό γενικά, ή τη σχέση του ιμπεριαλισμού με τις δύο βασικές κατευθύνσεις μέσα στο εργατικό κίνημα» 
(Β.Ι.Λένιν, 2009:103-104). 

Αν παρατηρήσει κανείς προσεκτικά τα χαρακτηριστικά που θέτει ο Λένιν ως κριτήρια διακρίβωσης του «ιμπεριαλιστικού»-κρατικομονοπωλιακού χαρακτήρα του καπιταλισμού, θα δει στα σημεία που υπογραμμίζουμε με μαύρα γράμματα πως όλα τα κριτήρια στη πραγματικότητα δεν είναι παραγωγικά αίτια αλλά αποτελέσματα. Αυτό σημαίνει πως τα κριτήρια του Λένιν είναι κριτήρια εντοπισμού συμπτωμάτων, και όχι κριτήρια εντοπισμού των μηχανισμών που οδηγούν στα συμπτώματα του νέου σταδίου. 


Η περιγραφή του Λένιν λοιπόν κινείται, κατά κάποιο τρόπο, από το πλέον βασικό στο πλέον παρεπόμενο χαρακτηριστικό του «ιμπεριαλισμού». Το θεμέλιο του νέου σταδίου είναι η συγκέντρωση της παραγωγής, που δημιουργεί το μονοπώλιο. Όμως γιατί έφτασε η συγκέντρωση της παραγωγής και του κεφαλαίου «σε τέτοια υψηλή βαθμίδα ανάπτυξης, ώστε να δημιουργεί «μονοπώλια»;
Η απάντηση στο ερώτημα αυτό δεν περιλαμβάνεται στον ορισμό. Ο ορισμός του Λένιν αποτελεί μια απαρίθμηση συνεπειών, αποτελεσμάτων βαθύτερων διεργασιών. Στη πραγματικότητα, τα στοιχεία του συγκεκριμένου ορισμού δεν εξηγούν, αλλά πρέπει τα ίδια να εξηγηθούν πώς προκύπτουν ως διαφοροποιητικά γνωρίσματα του νέου σταδίου του καπιταλισμού. Ο ορισμός του Λένιν, όπως είπαμε, κινείται σε περιγραφικό επίπεδο, αναφέροντας τα συμπτώματα αιτιωδών μηχανισμών, που μια επιστημονική μελέτη θα πρέπει να κατανοήσει. Αυτή είναι και η τεράστια διαφορά επιπέδου ανάμεσα σε μια πραγμάτευση όπως του «ιμπεριαλισμού» του Λένιν, και μια πραγμάτευση όπως του Μάρξ στο «Κεφάλαιο». Η πρώτη παραμένει στο στάδιο της περιγραφής-ανάλυσης γνωρισμάτων από τα οποία συνθέτει με εξωτερικό τρόπο, στη μορφή μιας λίστας ιδιοτήτων, των ορισμό του «ιμπεριαλισμού». Η δεύτερη, διαγράφοντας την τροχιά της ανάβασης από την αφηρημένη απλούστερη σχέση του γνωστικού αντικειμένου (το «κύτταρο» του Κεφαλαίου, το «εμπόρευμα»), στο όλο και πιο πλούσιο από προσδιορισμούς νοητικά συγκεκριμένο (έχοντας πραγματοποιήσει προηγουμένως την αντίστροφη πορεία, από το αισθητηριακά συγκεκριμένο στο αφηρημένο), προχωρά κατανοητικά και συλλαμβάνει τους βασικούς νόμους του Κεφαλαίου, το νόμο της αξίας, της υπεραξίας (σχετικής και απόλυτης), το νόμο-τάση της συνάρτησης βασικών μεγεθών όπως της οργανικής και αξιακής σύνθεσης του κεφαλαίου, το νόμο της συγκέντρωσης, του ανταγωνισμού και της συγκεντροποίησης του κεφαλαίου, κ.ο.κ
Με κανέναν από αυτούς τους θεμελιώδεις νόμους του «Κεφαλαίου» δεν ασχολείται επισταμένα στο συγκεκριμένο έργο ο Λένιν. Αντίθετα, παραμένει στο επίπεδο της επιφάνειας της πολιτικής οικονομίας, επικεντρωνόμενος στο πέρασμα από τον «ελεύθερο ανταγωνισμό» στο «μονοπώλιο»-πέρασμα στο οποίο επικεντρώνεται η εν λόγω αστική βιβλιογραφία. Οικονομικές κατηγορίες που ο Μάρξ έχει δείξει στο «Κεφάλαιο» πως, ως κοινωνικές σχέσεις, πηγάζουν από άλλες πιο θεμελιώδεις, που αναπτύσσονται στο πρώτο τόμο του Κεφαλαίου, από τη σπείρα του «εμπορεύματος» και του «χρήματος», μέχρι τη σπείρα της αυτοαξιοποίησης της αξίας, τη σπείρα δηλαδή που ξεκινά από το χρήμα, διέρχεται μέσα από την «ουσία» του Κεφαλαίου, την παραγωγή υπεραξίας, και καταλήγει σε βασικούς νόμους της παραγωγής του κεφαλαίου.
Για να απαντήσουμε λοιπόν στο κρίσιμο ερώτημα, γιατί δημιουργήθηκαν τα μονοπώλια, θα πρέπει να αντλήσουμε τις διάσπαρτες αναφορές του Λένιν μέσα από το έργο του (υπογραμμίσεις δικές μου):
«Η τεράστια ανάπτυξη της βιομηχανίας και η εξαιρετικά γοργή διαδικασία συγκέντρωσης της παραγωγής σε όλο και μεγαλύτερες επιχειρήσεις είναι μία από τις πιο χαρακτηριστικές ιδιότητες του καπιταλισμού».
«η συγκέντρωση όμως της παραγωγής είναι πολύ μεγαλύτερη από τη συγκέντρωση των εργατών, γιατί η εργασία είναι πολύ πιο παραγωγική στις μεγάλες επιχειρήσεις. Αυτό μας δείχνουν τα στοιχεία για τις ατμοκίνητες μηχανές και τους ηλεκτρικούς κινητήρες».
«η συγκέντρωση σε ορισμένη βαθμίδα ανάπτυξης οδηγεί από μόνη της, μπορεί να πει κανείς, στο μονοπώλιο» (Λένιν, 2009: 18).
«μετατροπή του συναγωνισμού σε μονοπώλιο αποτελεί ένα από τα σπουδαιότερα φαινόμενα-αν όχι το σπουδαιότερο-της οικονομάς του νεότατο καπιταλισμού» (Λένιν, 2009: 23)
Ο αιτιώδης μηχανισμός που στηρίζει τη δημιουργία του μονοπωλίου όπως τον εκθέτει, όχι σε καθαρή μορφή, ο Λένιν, είναι ο εξής:

Α] Ανάπτυξη της Βιομηχανίας, ποσοτικά-εκτατικά και ποιοτικά-εντατικά, με την αύξηση της παραγωγικότητας της εργασίας. Η ανάπτυξη αυτή επήλθε με τη «δεύτερη βιομηχανική επανάσταση» στα τέλη του 19ου αιώνα και τις εφαρμογές της (εξηλεκτρισμός, πετρελαιο-χημική βιομηχανία κ.α). Στο επίπεδο αυτό, μιλάμε για το επίπεδο ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων στη διαλεκτική τους με τις παραγωγικές σχέσεις.
Β) Μεγάλη συγκέντρωση της παραγωγής στις βιομηχανίες που έχουν αναπτυχθεί ποσοτικά και ποιοτικά. Η συγκέντρωση (συγκεντροποίηση) της παραγωγής είναι αποτέλεσμα κυρίως του Α.
Γ) Δημιουργία μονοπωλίων σε μια ορισμένη βαθμίδα ανάπτυξης της συγκέντρωσης, και πέρασμα από τον ελεύθερο συναγωνισμό στο μονοπώλιο. Εδώ ο μηχανισμός του περάσματος είναι ο εξής: η ποσοτική και ποιοτική υπεροχή των μεγάλων βιομηχανιών οδηγεί, με τη μεσολάβηση του νόμου της αξίας, της υπεραξίας του ανταγωνισμού και της μεταφοράς υπεραξίας από τους κλάδους χαμηλότερης στους κλάδους υψηλότερης οργανικής σύνθεσης του κεφαλαίου στο εσωτερικό της εκάστοτε εθνικής οικονομίας, στο κλείσιμο των περισσότερων μικρών επιχειρήσεων ή στη συγχώνευσή τους σε μεγαλύτερες, και έτσι επικρατεί η μονοπωλιακή τάση (στη πραγματικότητα η τάση δημιουργίας ολιγοπωλίων). Επομένως, το «μονοπώλιο», ως βασική κατηγορία μιας αστικής οικονομικής θεώρησης, από τη σκοπιά της μαρξικής κριτικής της πολιτικής οικονομίας είναι συνέπεια βαθύτερων διεργασιών.

Όπως το «μονοπώλιο», έτσι και ο «ιμπεριαλισμός» αποτελεί αποτέλεσμα δομικών μετασχηματισμών, και όχι αιτία, και άρα δεν μπορεί να αποτελεί ουσιαστικό, παρά μόνο επιφανειακό κριτήριο περιοδολόγησης. Χρησιμοποιώντας τον όρο «ιμπεριαλισμός» με πολεμικό τρόπο, για να καταδείξει την επιθετική ουσία του καπιταλισμού της εποχής του, ο Λένιν αναπόφευκτα δημιουργεί μια σύγχυση την οποία επιθυμεί να αποφύγει. Η λέξη «ιμπεριαλισμός», εκ του Ιmperium, παραπέμπει στην αυτοκρατορική πολεμική επέκταση, και όχι στην οικονομική βάση. Κάθε προσπάθεια του Λένιν να νοηματοδοτήσει την έννοια με νέο τρόπο, προσκρούει σε αυτό το όριο. Όπως γράφει ο ίδιος ο Λένιν (υπογραμμίσεις δικές μου):
«Η αποικιακή πολιτική και ο ιμπεριαλισμός υπήρχαν και πριν από το νεότατο στάδιο του καπιταλισμού και μάλιστα πριν από τον καπιταλισμό. Η Ρώμη, που στηριζόταν στη δουλεία, ακολουθούσε αποικιακή πολιτική και εφάρμοζε τον ιμπεριαλισμό. Οι «γενικοί» όμως συλλογισμοί για τον ιμπεριαλισμό, που ξεχνούν ή βάζουν σε δεύτερη μοίρα τη ριζική διαφορά των κοινωνικοοικονομικών σχηματισμών, μετατρέπονται αναπότρεπτα στην πιο τιποτένια χυδαιότητα ή σε κομπασμό, όπως η σύγκριση της «μεγάλης Ρώμης με τη Μεγάλη Βρετανία». Ακόμα και η καπιταλιστική αποικιακή πολιτική των προηγούμενων σταδίων του καπιταλισμού διαφέρει ουσιαστικά από την αποικιακή πολιτική του χρηματιστικού κεφαλαίου. Βασική ιδιομορφία του νεότατου καπιταλισμού είναι η κυριαρχία των μονοπωλιακών ενώσεων των πιο μεγάλων επιχειρηματιών» (Λένιν, 2009: 96).

Ονομάζοντας το νέο στάδιο του καπιταλισμό «Ιμπεριαλισμό», ο Λένιν τοποθετεί στον τίτλο ένα χαρακτηριστικό που υπάρχει πριν τον «μονοπωλιακό καπιταλισμό», ως το ουσιώδες χαρακτηριστικό του. Ισχυρίζεται ταυτόχρονα πως υπάρχει συνέχεια («ιμπεριαλισμός» της Ρώμης και του σύγχρονου καπιταλισμού), αλλά και ριζική ουσιαστική διαφορά του προηγούμενου και του συγκαιρινού του «ιμπεριαλισμού». Πέρα από το να αποτελεί ο συλλογισμός αυτός μια διαλεκτική συνέχειας-ασυνέχειας, τροφοδότησε αναπόφευκτα την «παρέκκλιση», ο όρος «ιμπεριαλισμός» να χρησιμοποιείται για τις «ιμπεριαλιστικές επεμβάσεις» και το «αντιιμπεριαλιστικό μέτωπο» ως «αντιπολεμικό μέτωπο». Παρέκκλιση από τον ορισμό του Λένιν, όχι παρέκκλιση, ωστόσο, από την ουσία της έννοιας «ιμπεριαλισμός». Στη πραγματικότητα, ο Λένιν θα έπρεπε να μιλήσει για οξυμμένα ιμπεριαλιστικά χαρακτηριστικά του «μονοπωλιακού σταδίου» σύμφωνα με την οικονομική λογική του, και όχι για «ιμπεριαλισμό». Ωστόσο, όπως και το κριτήριο του «ιμπεριαλισμού», έτσι και η επιλογή του κριτήριου της «μονοπωλιακής» συγκέντρωσης-συγκεντροποίησης του καπιταλισμού για την εξακρίβωση του σταδίου στο οποίο βρίσκεται τόσο ο παγκόσμιος καπιταλισμός όσο και ένας κοινωνικός σχηματισμός, όπως είδαμε είναι ακατάλληλο κριτήριο για τον προσδιορισμό του συγκεκριμένου σταδίου του καπιταλισμού αφού δεν εξετάζει τα βαθύτερα αίτια αλλά κινείται περιγραφικά στην επιφάνεια των αποτελεσμάτων. Χωρίς τα γενικά κριτήρια περιοδολόγησης του καπιταλισμού, καμιά περιοδολόγηση ανά στάδια δεν μπορεί να γίνει. Αυτή η μεθοδολογική επιλογή του Λένιν οδηγεί και στις σημερινές συγχύσεις του «αντιιμπεριαλιστικού» και «αντιμονοπωλιακού» λαϊκού κυβερνητικού μετώπου (εξαιρούμε από την αναφορά το πιο σύνθετο ζήτημα του αντιφασιστικού μετώπου).
Η ανάλυση του Λένιν, μην έχοντας ως κριτήριο τη διαλεκτική παραγωγικών δυνάμεων-παραγωγικών σχέσεων, υποβαθμίζει, σχεδόν εξαφανίζει, τόσο τις τεχνολογικές-επιστημονικές τομές όσο και τις τομές στο εκμεταλλευόμενο υποκείμενο εργασίας. Η μεθοδολογική αυτή τυφλότητα έχει ακραίες πολιτικές συνέπειες στο σήμερα. Ένας ορθόδοξος «μαρξιστής-λενινιστής», φανατικός υπέρμαχος της «μπροσούρας» του Λένιν και χωρίς να την υποβάλλει σε «κριτική ανάγνωση» όπως ο ίδιος είχε ζητήσει, αδυνατεί να κατανοήσει τις τεράστιες αλλαγές στις παραγωγικές δυνάμεις, παραγωγικές σχέσεις και στα υποκείμενα εργασίας στον σύγχρονο καπιταλισμό, αφού ο ορθόδοξος μαρξιστής-λενινιστής θα πει περίπου:

 «μονοπώλια ήταν στην εποχή του Λένιν, μονοπώλια έχει και σήμερα, «ιμπεριαλισμό» είχε τότε, «ιμπεριαλισμό» έχει και σήμερα, άρα τίποτα ουσιαστικό δεν έχει αλλάξει στο στάδιο του καπιταλισμού»

Άρα ασύνειδα θεωρεί επουσιώδεις τις αλλαγές στις παραγωγικές δυνάμεις-παραγωγικές σχέσεις-υποκείμενα εργασίας, έναντι του «μονοπωλίου», το οποίο θεωρεί ουσιώδες.
Και αυτό απαντιέται, όχι με απλή απαρίθμηση ποσοτικών αλλαγών στη σύσταση των πολυεθνικών-πολυκλαδικών μονοπωλιών που καταδεικνύουν μια νέα ποιότητα, αλλά με την οριστική κατανόηση ότι το «μονοπώλιο» δεν είναι ουσιώδες ή το πιο ουσιώδες για την περιοδολόγηση του καπιταλισμού από τη σκοπιά των θεμελιωδών κατηγοριών της κριτικής της πολιτικής οικονομίας. Άλλα είναι τα ουσιαστικά, θεμελιακά κριτήρια της περιοδολόγησης, από τα οποία απορρέουν η μεγάλη συγκεντροποίηση του κεφαλαίου (μονοπώλιο), η συγχώνευση βιομηχανικού-χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου, η σύμφυρση κράτους-μεγάλων επιχειρήσεων, η εξαγωγή κεφαλαίων, τα ιστορικά πρωτόγνωρα ιμπεριαλιστικά χαρακτηριστικά.
Στις επιστήμες δεν τίθεται ζήτημα πλήρους απαξίωσης ενός προηγούμενου θεωρητικού μοντέλου-παραδείγματος, παρά μόνο η διαλεκτική διεύρυνση και υπέρβασή του. Το ζήτημα λοιπόν δεν είναι να απορρίψουμε το σύνολο των χαρακτηριστικών που επισημαίνει ο Λένιν. Το ζήτημα είναι να τα εντάξουμε σε μια ευρύτερη, πιο στέρεη λογική περιοδολόγησης του καπιταλισμού, που θα μπορεί να συγκρατεί όλα τα θετικά της λενινιστικής ανάλυσης, ενώ ταυτόχρονα θα φωτίζει τις βαθύτερες διαστάσεις του καπιταλιστικού συστήματος.
ΠΡΟΤΑΣΗ ΠΕΡΙΟΔΟΛΟΓΗΣΗΣ

Με βάση τα κριτήρια του Λένιν, είναι αδύνατο να αντλήσει κανείς ευθέως τα γενικά κριτήρια για τη περιοδολόγηση του κεφαλαιοκρατικού συστήματος. Η ανάλυσή του περιορίζεται στα συμπτώματα, και μόνο παρεμπιπτόντως γίνονται νύξεις στα παραγωγικά αίτια-κριτήρια. Αυτό έχει αποτέλεσμα οι μαρξιστές να συζητούν για τα συμπτώματα, όταν συζητούν για το ''ιμπεριαλιστικό στάδιο του καπιταλισμού'', και όχι για τα παραγωγικά αίτια διακριτοποίησης του συνεχούς της καπιταλιστικής ιστορίας κατά λογικά συλλήψιμα ιστορικά στάδια.
Μπορούμε να συνάγουμε μερικές γενικές αρχές περιοδολόγησης, διαβάζοντας προσεκτικά τα έργα των Μάρξ-Ένγκελς-Λένιν και ακολουθώντας τη σχετική ανάπτυξη του Βαζιούλιν (βλ. ενδεικτικά http://bestimmung.blogspot.gr/2014/07/blog-post_9.html), έχοντας την επίγνωση πως πρόκειται για μια διαλεκτική-λογική προσέγγιση του ζητήματος που έχει την καταγωγή της κατά κύριο λόγο στον Χέγκελ.
Αρχή της ιστορικής διαδικασίας ανάπτυξης του γνωστικού αντικειμένου X:  Σχηματίζονται οι προυποθέσεις εμφάνισής του.

2. Πρωταρχική εμφάνιση του Χ. Το X ανακύπτει σε ένα εξωτερικό-εχθρικό περιβάλλον. Άγων (οδηγητικός) παράγοντας της ανάπτυξης είναι η υπό διαμόρφωση ουσία του Χ , όμως το Χ δεν αναπτύσσεται ακόμα πάνω στις δικές του αντιφάσεις, αφού ετεροπροσδιορίζεται και κυριαρχείται σε μεγάλο βαθμό από το περιβάλλον. Το περιβάλλον του X μέσα στο οποίο αυτό ανακύπτει, κυριαρχεί επί του Χ και της άγουσας πηγής ανάπτυξής του. 

3. Διαμόρφωση του Χ. Προχωρεί η διαδικασία μετασχηματισμού της κληροδοτημένης προ-X βάσης/περιβάλλοντος από το Χ. Το Χ αναπτύσσεται πάνω στις δικές του αντιφάσεις και σύμφωνα με την ουσία του σε σχέση με το περιβάλλον ύπαρξής του.

4. Ωριμότητα του Χ. Ολοκληρώνεται η διαδικασία μετασχηματισμού της βάσης/του περιβάλλοντος ύπαρξης του Χ. Η βάση-περιβάλλον του Χ εντάσσεται ως εσωτερική στιγμή της αυτοκίνησής του. Το Χ κατακτά την «αυθεντικότητά» του. Πρόκειται για την ακριβώς αντίθετη αντίληψη, από εκείνη που λέει ότι η αυθεντικότητα βρίσκεται σε ένα απώτατο παρελθόν-ωστόσο, κατά την πρωταρχική εμφάνιση του X, αναφαίνεται πράγματι, για πρώτη φορά, η ουσία που το διακρίνει. 

Στην ωριμότητα μπορούμε να προσθέσουμε μια περίοδο γήρατος που ακολουθεί, όπου τίθενται οι προϋποθέσεις πρωταρχικής εμφάνισης ενός νέου συστήματος (έτσι επιστρέφουμε στην Αρχή μιας νέας διαδικασίας).Κάθε βαθμίδα περιλαμβάνει υποβαθμίδες. Στο απόσπασμα του Λένιν για την περιοδολόγηση του ίδιου του «ιμπεριαλισμού» που παραθέσαμε, ο Ρώσος μαρξιστής χρησιμοποιεί ακριβώς την ίδια λογική περιοδολόγησης με αυτήν που μόλις εκθέσαμε (βλ. παραπάνω στο
Λένιν, 2009: 25).
Με βάση λοιπόν την παραπάνω λογικο-ιστορική διάκριση σε στάδια, και το διπλό κριτήριο περιοδολόγησης που θέσαμε διαβάζοντας το σώμα του ΝΑΡ (παραγωγικές δυνάμεις/παραγωγικές σχέσεις, απόσπαση υπερεργασίας/κρατική μορφή), καταλήγουμε σχηματικά στα εξής:
1. Αρχή-προϋποθέσεις της κεφαλαιοκρατίας: χειροτεχνία, εμπορικό και τοκογλυφικό κεφάλαιο, που γεννιούνται στα σπλάχνα της φεουδαρχίας, στα συστήματα των πόλεων-κρατών (όπως στις πόλεις της Κάτω Ιταλίας), στα βασίλεια και τα πριγκιπάτα της μεσαιωνικής Ευρώπης.
2. Πρωταρχική εμφάνιση της κεφαλαιοκρατίας: πρόκειται για την περίοδο που ο Μάρξ ονομάζει «πρωταρχική συσσώρευση του κεφαλαίου». Διαρκεί από τον 15ο  μέχρι τον 18ο αιώνα περίπου. Στο επίπεδο των παραγωγικών δυνάμεων και των παραγωγικών σχέσεων, γίνεται, στη βάση μιας κυρίαρχα αγροτικής οικονομίας, η μετάβαση στη χρηματική γαιοπρόσοδο ως βασική μορφή εκμετάλλευσης, ενώ στο επίπεδο της σχέσης παραγωγής-κράτους αναδύεται στην Ευρώπη η μορφή του «απολυταρχικού κράτους» , όπως έχει επικρατήσει να ονομάζεται στη διεθνή βιβλιογραφία (με πρότυπα την Πορτογαλία, την Ισπανία, τη Γαλλία και την Αγγλία), και η οικονομική πολιτική του «μερκαντιλισμού», όπου η εσωτερική αγορά και οι εμπορικές ροές ελέγχονται σε πολύ μεγάλο βαθμό από το πρώιμο και ύστερο «απολυταρχικό κράτος». Στο περιθώριο των λεγόμενων «απολυταρχικών κρατών» αναπτύσσονται συστήματα πόλεων-κρατών. Σε αυτό το στάδιο γίνεται η πρωταρχική νεωτερική διάκριση αγοράς-κράτους και ιδιωτικού-δημοσίου, όμως παραγωγή και κρατική πολιτική παραμένουν στενά δεμένα μεταξύ τους.
3. Διαμόρφωση της κεφαλαιοκρατίας: πρόκειται για τις ιστορικές φάσεις του κεφαλαίου που αναλύει ο Μαρξ κατά την εξέταση της μετάβασης από την παραγωγή απόλυτης στην παραγωγή σχετικής υπεραξίας, με τις αλλαγές στους τεχνικούς και κοινωνικούς όρους της παραγωγής, στον τρόπο παραγωγής με την στενή έννοια και τις συνακόλουθες αλλαγές στον καταμερισμό και στον χαρακτήρα της εργασίας: από την χειροτεχνία στην μανιφακτούρα και από αυτήν στην παραγωγή μηχανών, αρχικά με χειροτεχνικό και βιοτεχνικό τρόπο, μέχρι την εκβιομηχάνιση της παραγωγής. Σε αυτό το στάδιο, οι πόλοι της Αγοράς και του Κράτους περνούν από την πρωταρχική τους διάκριση στην ενότητα των αντιθέτων. Το υποκείμενο της εργασίας, όσο προχωρά στις διάφορες φάσεις αυτού του σταδίου η εκβιομηχάνιση (με τη πρώτη, τη δεύτερη, και τη τρίτη βιομηχανική επανάσταση), μετατρέπεται από αγρότη σε βιομηχανικό εργάτη, και τέλος σε μισθωτό των «υπηρεσιών».
3α) Στο επίπεδο των παραγωγικών δυνάμεων και των παραγωγικών σχέσεων, η Πρώτη Βιομηχανική Επανάσταση συνδέεται με την επικράτηση της απόσπασης της βιομηχανικής υπεραξίας ως βασικής μορφής εκμετάλλευσης, ενώ στο επίπεδο της σχέσης παραγωγής-κράτους, αναδύεται το «φιλελεύθερο» συνταγματικό κράτος, περνώντας από μεταβατικές μορφές (βασιλευόμενη δημοκρατία, συνταγματική μοναρχία). Πρόκειται για την περίοδο από τις πρώτες αστικές επαναστάσεις, στα τέλη του 18ου αιώνα, μέχρι τα επόμενα κύματα των αστικοδημοκρατικών επαναστάσεων που συντάραξαν την Ευρώπη στα μέσα του 19ου αιώνα. Οι Μάρξ-Ένγκελς γεννιούνται και πεθαίνουν στο στάδιο αυτό. Πρότυπο, ηγεμονικό κράτος την περίοδο αυτή είναι η Αγγλία (που, παρότι «φιλελεύθερη», έχει όπως και άλλα κράτη της εποχής αποικίες). Στην ενότητα των αντιθέτων Αγορά-Κράτος, ο πιο δυναμικός πόλος είναι ο πόλος της Αγοράς (διεθνείς ροές εμπορευμάτων και δευτερευόντως κεφαλαίων).
3β) Στο επίπεδο των παραγωγικών δυνάμεων και των παραγωγικών σχέσεων, η Δεύτερη Βιομηχανική Επανάσταση αποτελεί την υλική βάση μιας τεράστιας συγκεντροποίησης του κεφαλαίου και μιας αύξησης των εξαγωγών κεφαλαίου από το κέντρο του συστήματος στην περιφέρεια, ενώ στο επίπεδο της σχέσης παραγωγής-κράτους, από τον πόλο της Αγοράς το «εκκρεμές» μετακινείται προς τον πόλο του Κράτους  κοινωνικοπολιτική υποπερίπτωση του οποίου είναι ο «κορπορατισμός» και αργότερα η «κευνσιανή ρύθμιση», που βασίζεται στην συστηματική και διευρυμένη εφαρμογή των τεχνολογικών αποτελεσμάτων της δεύτερης βιομηχανικής επανάστασης και των δύο παγκοσμίων πολέμων. Ο Λένιν ονόμασε το συνδυασμό αυτών των οικονομικών και νομικοπολιτικών αποτελεσμάτων κρατικομονοπωλιακή ρύθμιση του «ιμπεριαλισμού».
4.Ωριμότητα της κεφαλαιοκρατίας: Στο επίπεδο των παραγωγικών δυνάμεων και των παραγωγικών σχέσεων, η Τρίτη Βιομηχανική Επανάσταση σηματοδοτεί και την τάση υπέρβασης της βιομηχανικής βάσης του ιστορικού καπιταλισμού, με τη τριτογενοποίηση της παραγωγής που παρατηρείται μετά το 1970 σε όλο τον ανεπτυγμένο καπιταλιστικό κόσμο. Η πιο δυναμική μορφή εκμετάλλευσης γίνεται η «μεταβιομηχανική» εκμετάλλευση μισθωτής εργασίας στον τομέα των «υπηρεσιών» (υγεία, παιδεία, ψυχαγωγία, μεταφορές, επικοινωνίες, πληροφορική κ.α), αλλά και άλλων εργασιών στις οποίες απαιτείται ειδικευμένο εργατικό δυναμικό και στις οποίες εφαρμόζονται επιστημονικές γνώσεις. Οι εξελίξεις αυτές συνοδεύονται με τη ταυτόχρονη συρρίκνωση πρωτίστως του αγροτικού και δευτερευόντως του βιομηχανικού τομέα στο καπιταλιστικό κέντρο-ενώ στις αναπτυσσόμενες περιφερειακές καπιταλιστικές χώρες, η κυρίαρχη τάση γίνεται το πέρασμα από τον αγροτικό τομέα στην εκβιομηχάνιση αλλά και στις υπηρεσίες. Στο επίπεδο της σχέσης παραγωγής-κράτους, αναδύεται η μορφή του Επιχειρηματικού Κράτους (το οποίο ασκεί «κοινοβουλευτικό ολοκληρωτισμό» και «εξτρεμισμό του Κέντρου» απέναντι στον «εξτρεμισμό των Άκρων»), ως η πλέον δυναμική μορφή, που εναρμονίζεται με διακρατικές-καπιταλιστικές υπερεθνικές ολοκληρώσεις (Π.Ο.Ε, ΔΝΤ, Παγκόσμια Τράπεζα, Ε.Ε, Bricks κ.α). Το Επιχειρηματικό Κράτος, συνιστά το πέρασμα από το στάδιο της αντίθεσης Αγοράς-Κράτους, στο στάδιο της διαλεκτικής αντίφασης, όπου οι δύο πόλοι αλληλοπρουποτίθεται και αλληλοαποκλείονται (το έθνος-κράτος βρίσκεται σε αδιάρρηκτη αλλά και αντιφατική ενότητα με την παγκοσμιοποίηση του κεφαλαίου).
Σε αυτό το στάδιο, έχουμε ως κυρίαρχη τάση το πέρασμα από την τυπική στη πραγματική υπαγωγή των κοινωνικών σχέσεων, ατόμων και κοινωνικών θεσμών στο Κεφάλαιο.
Η δομική κρίση του ειδικά ολοκληρωτικού καπιταλισμού και το σύγχρονο υποκειμενο εργασίας (μέσα στις νέες σχέσεις παραγωγής-κατανάλωσης), μπορούν να αναλυθούν μόνο αν η κριτική της πολιτικής οικονομίας εξειδικεύσει το επιστημονικό της κεκτημένο στην ανάλυση συγκεκριμένα αυτού του σταδίου, αυτής της κρίσης και αυτού του υποκειμένου. Με άλλα λόγια, η μακροχρόνια δομική ύφεση του ολοκληρωτικού καπιταλισμού, που ξεκινά από το 1970, και το ξέσπασμα της κρίσης του 2008, δεν μπορούν να εξηγηθούν με την απλή αναφορά του «Νόμου της πτωτικής τάσης του ποσοστού κέρδους», που υποθέτουμε ακολουθώντας τον Μάρξ ότι ισχύει διαχρονικά και πάντα, αλλά με την ιστορικά συγκεκριμένη αντιπαραβολή του «Νόμου» με τις «αντίρροπες τάσεις» που χρησιμοποιεί το κεφάλαιο για να την αντισταθμίσει. Θα πρέπει να εξηγηθεί, δηλαδή, όχι απλά ότι έχουμε «δομική κρίση υπερσυσσώρευσης» (αυτό δεν αποτελεί από μόνο του εξήγηση), αλλά γιατί συγκεκριμένα από το 1970 και μετά ο καπιταλισμός, διαμορφούμενος ως ολοκληρωτικός καπιταλισμός, περνά σε ένα στάδιο μακροχρόνιας δομικής στασιμότητας. Κατά τη γνώμη του γράφοντος, η απάντηση θα πρέπει να αναζητηθεί στα όρια της «τρίτης βιομηχανικής επανάστασης» και της «τριτογενοποίησης» σε σχέση με την κάμψη του ρυθμού αύξησης παραγωγικότητας (βλ. http://bestimmung.blogspot.gr/2016/04/blog-post_3.html), η οποία πιθανόν οφείλεται στην ίδια τη φύση της εργασίας στις λεγόμενες «υπηρεσίες». Ακριβώς δηλαδή στα δομικά όρια εκμετάλλευσης της μισθωτής εργασίας εντός των σύγχρονων παραγωγικών σχέσεων και παραγωγικών δυνάμεων, άρα και στα όρια της σχέσης απόσπασης υπερεργασίας-κρατικής μορφής.
Σε μια εποχή απίστευτου κοινωνικού πολέμου, είναι καιρός να ξανασκεφτούμε πάνω στη μορφή του κόσμου που πεθαίνει και του κόσμου που μπορεί να γεννηθεί. Οι ενοράσεις του πρώτου συνεδρίου του ΝΑΡ είναι πιο επίκαιρες παρά ποτέ.

Β.Ι.Λένιν, Ιμπεριαλισμός-το Ανώτατο Στάδιο του Καπιταλισμού, Σύγχρονη Εποχή, 2009.

Ιωάννης Τζανάκος - Ιστολόγια

  • 1 - Οι λέξεις δεν έχουν ένα δικό τους νόημα, και όμως μπορούν να χαρίσουν νόημα σε ό,τι υπάρχει χωρίς να μπορεί κάποιος να προσδιορίσει τι ακριβώς είναι αυτό ...
    Πριν από 2 ώρες
  • Franz Kafka - "Sie standen plötzlich da…" (II, 10) - "Sie standen plötzlich da…" (II, 10) *Sie standen plötzlich da, in einer Reihe, zehn. * *Sie waren fast alle gleich, hagere, dunkle, kahlrasierte Gesichter ...
    Πριν από 3 ώρες

Δρεπάνι

Δρεπάνι
Δρεπάνι..

Αρχειοθήκη ιστολογίου

Kurdistan

Nichts

Nichts

Πολιτική και Γεωπολιτική..

Στα όρια..

Ουρανός

Ουρανός

Ερμηνείες της ιστορίας..

Επιστημονικά και επιστημονικοφανή..