Δευτέρα, 31 Οκτωβρίου 2016

σπασμένο κλαδί..


Θα σας πω τώρα
πως άνοιξε στον ήλιο
ένα σπασμένο κλαδί..



Πρώτα
να αφήσουμε τα πουλιά ελεύθερα
Έρχονται και ζητάνε
σπόρους να ρίξουν
αλλιώς δεν φεύγουν
Φύγετε..



Εκείνο το βράδυ
στις γιορτές που ζήταγε
ο ήλιος
να τον ζητάνε 
κάθε φορά που έσβηνε
Γύρναγαν ανήσυχα
τα τραγούδια
χωρίς αγάπη αληθινή..
Κι ας ήταν τα λαούτα κουρδισμένα
κι ας ήταν οι τραγουδιστές κεφάτοι..


Ο μάστορας του κήπου
τους χάλαγε έναν έναν
τους έριχνε στη φωτιά
να φτιάξει έναν καλό..



Μα τα τραγούδια γύρναγαν
συστρέφονταν οι χορδές
έσπαγαν οι χρόνοι..
Κάλεσε και μένα
μα του αρνήθηκα
από φόβο και γνώση..



Κι όταν έθαβα το λαούτο
στο χώμα βιαστικά
Ακούμπησα ένα κλαδί
σπασμένο
Όλα έφεραν το φως..
Ο ήλιος ζήτησε
να σταματήσει το φονικό..









Ιωάννης Τζανάκος 

Κυριακή, 30 Οκτωβρίου 2016

Μια υπόθεση ερμηνείας για τον αντισημιτισμό και τον "αντισιωνισμό"..


Η κατάρα του αντισημιτισμού δεν έχει λυθεί και αυτό δεν είναι ένα γεγονός που μπορεί να εξηγηθεί πλέον μόνον με την διαλεκτική ή ιδεολογική καταδίκη των δομών κυριαρχίας ή του καπιταλισμού ως ενός συστήματος (κυριαρχικής) αλλοτρίωσης της ζωντανής δραστηριότητας.
Ο αντισημιτισμός έχει γερές ρίζες που του προσδίδουν έναν θρησκευτικό χαρακτήρα και επαναφέρουν (για να υπάρξει ερμηνεία του) την υπόθεση της ψυχανάλυσης για την σκηνή της "πατροκτονίας" με έναν τρόπο όμως που οδηγεί σε μιαν φιλοσοφική και θρησκειοφιλοσοφική προβληματική η οποία προϋπάρχει της ψυχανάλυσης.
Σίγουρα δεν υπάρχει κάποια ενδογενής αντιδικία στις διάφορες όψεις και τις ανάλογες προβληματικές που αναπτύσσονται γύρω από το άθλιο φαινόμενο, αλλά τα αδιέξοδα μας ωθούν πάντα σε μιαν άλλη στρατηγική της προβληματικής, χωρίς ποτέ να αναπτύσσεται ένα (άλλο) στρατηγικό ερμηνευτικό πρόγραμμα "μόνο" του.
Από εδώ απλά προτάσσουμε κάποιες όψεις που θεωρούμε σημαντικές από μια γενικότερη σκοπιά, δεν είμαστε "ειδικοί" ούτε μονομανείς με το (όποιο) θέμα.
Ποιά είναι η μη-ψυχαναλυτική αλλά ωστόσο μη αντίθετη (και) προς την ψυχανάλυση όψη της "πατροκτονίας" που προτείνουμε;
Κατά την δική μας άποψη και ερμηνεία σπουδαίο ρόλο στην συγκρότηση ενός ευρύτερου πολιτισμικού σχήματος κυριαρχίας ή ηγεμονίας έχει η μορφή της πατρικής ή πατριαρχικής διδαχής για τους γενικούς κανόνες συγκρότησης του υπερβατολογικού ή και υπερβατικού "κόσμου" της ανθρώπινης ζωής. 
Αυτή η γενική διδαχή ή κοινωνική μεταφυσική μπορεί (όμως) να προέλθει ακριβώς από την (περίφημη) εξέγερση των υιών-μαθητών απέναντι στον (πρώτο)πατέρα-διδάσκαλο, μέχρι αυτοί να ωθήσουν την ζωή σε μια νέα μορφή την οποία αυτοί ως "νέοι" πατριάρχες ή διδάσκαλοι της ζωής μορφοποιούν ως αντικαταστάτες στον άδειο θρόνο του.
Υπάρχει μια "φιλοσοφικότερη" εκδοχή της πατριαρχικής πατροκτονίας στον Σοφιστή του Πλάτωνα όπου ως πρώτος πατέρας-διδάσκαλος της (μεταφυσικής, οντο-Λογικής) φιλοσοφίας ο Παρμενίδης είναι να "φονευθεί" από τους νέους φιλοσόφους όπως ο Πλάτων. 
Αυτό που δεν προσέχουν οι συνήθως βιαστικοί θαυμαστές της πατροκτονίας εν γένει ή οι εύκολοι εχθροί της πατριαρχίας εν γένει είναι πως ο Πλάτων συγκροτεί ουσιαστικά (από τότε, εναρκτήρια) την διαλεκτική ακριβώς ως προσπάθεια αποφυγής της πατροκτονίας.
Είναι βέβαια σαν να θέλει να συγκεράσει την πατροκτονία με την σωτηρία του "σώματος" του πατρός, οπότε έχουμε στην πραγματικότητα την πρώτη "διαλεκτική άρση" στην ιστορία της σκέψης.
Εκεί υπάρχει και πραγμάτευση (δια των 5 μεγίστων Γενών) της έννοιας (Γένους) της ετερότητας και της διαφοράς και ένταξή της στο σύστημα της διαλεκτικής ενότητας των 5 Γενών.
Πέρα από τις φιλοσοφικές μέριμνες και λεπτολογίες, τι μας παραδίδει ο μέγας Πλάτων; 
Μια προσπάθεια σεβασμού της πατριαρχίας ή του Πατρός κατά την "θετική" ιδρυτική τους θέσμιση του υπερβατολογικού ή υπερβατικού κόσμου της ανθρώπινης ζωής. 
Ας έρθουμε τώρα στον αντισημιτισμό.
Μπορεί οι Εβραίοι Πατέρες να μην είναι οι μοναδικοί, όσον αφορά την συγκρότηση αυτού του γενικού πεδίου της ανθρώπινης ζωής, και να έχουμε στους λεγόμενους "μονοθεϊστικούς" πολιτισμούς της Μέσης Ανατολής, Μεσοποταμίας, και έπειτα της "δύσης" και άλλους (συμβολικούς) θεμελιωτές της (τής ανθρώπινης ζωής), αλλά κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει αυτή την συνεισφορά.
Το πρόβλημα ξεκινάει (όχι μόνον απέναντι στους Εβραίους συν-θεμελιωτές του ευρύτερου κυριαρχικού πολιτισμού), όταν αναπτύσσεται ένα μίσος από τους υιούς τους κατά την προσπάθειά τους να συγκροτήσουν ένα δικό τους "πρότυπο" κυριαρχίας.
Ο Χριστιανισμός και αργότερα ο Μουσουλμανισμός έχουν μεγάλη ευθύνη σε αυτό το πεδίο της υϊκής θρασύτητας και αγνωμοσύνης τους.
Το εκπληκτικό είναι πως ακριβώς αυτές οι θρησκείες δεν θα υπήρχανε καν χωρίς τους Εβραίους Πατέρες, και είναι αυτές που αναπτύσσονται στην σκιά τους αρχικά δια ενός καταστροφικού (αρχικά υπόρρητου) αντι-Πατερικού μίσους.
Ας μην προσπεράσουμε γρήγορα αυτό το ψυχικό και κοσμοθεωρησιακό φαινόμενο και ας μην το θεωρήσουμε απλά ως μια αιτία της κατάρας του αντισημιτισμού.
Για την ακρίβεια ας μην το θεωρήσουμε μόνον από την σκοπιά του αντισημιτισμού που παράγει, βλέποντας αν είναι δυνατόν τις ευρύτερες πτυχές που αποκαλύπτει.
Τι είναι σήμερα (ίσως και παλαιότερα;) το μίσος προς τον Πατέρα; και δεν μιλάω μόνον για την (ψευδο-)εξεγερμένη "αντι-κρατική" ή "αντι-καπιταλιστική" νεολαία, αλλά κυρίως για όλο το σχήμα της κυριαρχίας στην παράδοξη και ακόμα υπόρρητη διαλεκτική της με την αντι-κυριαρχία.
Η κυριαρχία ως αντικυριαρχία και η αντικυριαρχία ως προπομπός μιας νέας κυριαρχίας "διαμεσολαβημένες" από μια μορφή πατροκτονίας ή μίσους προς τον πατέρα.
Κάποιοι από εμάς μιλάμε πλέον για μια μορφή ανοιχτού αντι-πατριαρχικού φασισμού, αλλά αυτό δεν σημαίνει πως δεν υπήρχαν πάντα, και όχι μόνον ως "φασισμός", μορφές της υικής εξέγερσης ως απωθημένης αλλά εγκατεστημένης στο ασυνείδητο, ως μορφές μιας αποτυχημένης και αδιέξοδης πολιτικά ιδεολογικά ψυχικά αμφισβήτησης της πατρικής εξουσίας ειδικά στην συμβολική της διάσταση που είναι όπως όλοι ξέρουμε η σημαντικότερη.
Η μερική και όχι ολική-καταστροφική υπέρβαση του Πατρός και της Πατριαρχίας, η οποία ίσως είναι και η πραγματικότερη και αποτελεσματικότερη (εφικτή), ως πρότυπο ανάλυσης κριτικής και κριτικής δράσης, επεκτείνει την σφαίρα της και σε χώρους που υπερβαίνουν την τρέχουσα πολιτική ή πολιτισμική κριτική και αναφέρονται στις βαθύτερες δομές του πολιτικού α-συνειδήτου και της πολιτικής θεωρίας και πράξης.
Μια μεγάλη συμβολική πράξη σε αυτό το νέο παραδοσιακό πλαίσιο, το οποίο θα το προσδιόριζα ως φιλικό-εχθρικό προς την ψυχανάλυση και την "αριστερόστροφη" πολιτική και ιδεολογική/πολιτισμική κριτική, αλλά σίγουρα εχθρικό προς τον χριστιανικό και ισλαμικό (φασιστικό) φονταμενταλισμό, θα ήταν η συμφιλίωση (και) με τον Εβραίο Πατέρα και η έλλογη προσκύνηση (και) του Εβραίου Πατέρα.
Όπως μας έδειξε όχι μόνον ο Φρόιντ και ο κάθε νέος νεωτερικός Φιλόσοφος ή ερμηνευτής αλλά ο μέγας και πραγματικός Έλληνας Πλάτων...



Mizrahi






Ιωάννης Τζανάκος
 

Σάββατο, 29 Οκτωβρίου 2016

Κείμενα για Εβραϊσμό, αντισημιτισμό, Σιωνισμό αντι-σιωνισμό

Κείμενα διαφορετικών ιδεολογικών και πολιτικών αφετηριών για τον Εβραϊσμό, Σιωνισμό, Αντισημιτισμό, αντι-Σιωνισμό κ.λπ
Αναγκαία για μένα η εξαντλητική ανάγνωσή τους για μια στοιχειώδη πρώτη επαφή με την τεράστια θεματική.

Που είναι ο "εχθρός";;

Οι γνωστοί γυπαετοί. 
Θέλετε κάτι παραπάνω;
Αποτέλεσμα εικόνας για αμερικανικος ρωσικός ιμπεριαλισμός 
Ρωσικός "αντι-ιμπεριαλισμός"
Ο Πάβελ Γκουμπάρεφ, αυτοανακηρυγμένος… “Λαϊκός Κυβερνήτης” του Ντονέτσκ υπήρξε μέλος του ρώσικου ναζιστικού κόμματος Ρώσικη Εθνική Ενότητα (https://ulyanovism.wordpress.com/)
     
Αυτοί οι εχθροί ή "εχθροί" δεν είναι "εδώ". 
Υπάρχουν πολλά άλλα παραδείγματα εχθρών ή "εχθρών" που δεν είναι "εδώ".
Που είναι;


Σχόλιο 
Ιωάννης Τζανάκος
Είναι αλήθεια πως εκτός από τους φασίστες, τον "εσωτερικό εχθρό" τον ψάχνουν οι πάντες. 
Θα ήταν προτιμότερο μερικοί να άρχιζαν να ψάχνουν για καλό ψυχίατρο ή ψυχοθεραπευτή, αρκεί να μην είναι όμως μετα-λακανικός.
Ο εχθρός είναι και εδώ και παντού.
Ο εχθρός είναι και ο ντόπιος και ο ξένος καπιταλισμός ή αν θέλουμε να είμαστε ακριβέστεροι, εχθρός είναι και ο ξένος ιμπεριαλισμός και ο ντόπιος μικρο-ιμπεριαλισμός, ή ακόμα καλύτερα: ο εχθρός είναι το παγκόσμιο σύστημα ισχύος και η κάθε τοπική του απόφυση.
Όλα τα άλλα τα χαρίζω στους ακολούθους του ντόπιου και του ξένου συστήματος, για να συνεχίζουν τις αέναες και αλληλο-ετεροκαθοριζόμενες αντιπαραθέσεις πάνω στο κεφάλι του καθημερινού εργαζόμενου ανθρώπου..




Αποτέλεσμα εικόνας για ο εχθρος είναι εδώ 

Carl Schmitt 
Έχω παράξενους απογόνους, μα το άγιο πνεύμα της ισχύος!
    carl_schmitt_als_student-1912

Τετάρτη, 26 Οκτωβρίου 2016

όχι, θα τους πω..


Όταν θα έρθουν
διώκτες
να με ρωτήσουν
αν η καρδιά σου υπάρχει
όχι
θα τους πω..
 
Είναι εύκολο 
να γλυτώσω
Με την αλήθεια
να φύγουν
αφού
η καρδιά σου δεν υπάρχει..
 
Έχω στα χέρια μου 
ένα τίποτα
ένα ρόδο άγνωστο
στους διώκτες
ένα τίποτα..
 
Όταν έρθουν
διώκτες αιώνιοι 
Ο κόσμος όλος
Να τους διώξω μπορώ..
Μού'δωσες τη δύναμη
δώσμου πάλι 
ένα φιλί..
 
 
 
Ιωάννης Τζανάκος

Τρίτη, 25 Οκτωβρίου 2016

Ανθάκια..



Όταν ήρθαν με το μήνυμα
της θλίψης
θυμάμαι
το θυμάμαι ακόμα 
έβγαλες ένα μαχαίρι
απ΄τη τσέπη..
 
Νόμιζα εκεί κράταγες
ανθάκια..
 
Κράτα με 
είπες
θα σκοτώσω τον εχθρό..
 
Οι μέρες κράτησαν το χέρι σου
σταθερό στο φως
ίσια
Ίσια στο φως 
Ίσια στον εχθρό..
 
 
 
Ιωάννης Τζανάκος 

Κυριακή, 23 Οκτωβρίου 2016

Ορφέας Ρούσος / Ιδεολογία στον αραβικό χώρο





Ιδεολογία στον αραβικό χωρο / Μαρξισμός


Δίπλα στις άλλες ιδεολογίες (παναραβισμός, ισλαμισμός, τοπικοί εθνικισμοί), ο μαρξισμός μπορεί να μοιάζει σαν κομπάρσος. Μάλλον δεν κατάφερε ποτέ να εξαπλωθεί στις αραβικές μάζες με ανάλογο τρόπο.

Σάββατο, 22 Οκτωβρίου 2016

Επισκεπτήριο..



Στέκονταν σιωπηλή
φλυαρούσε αγάπη
έφευγαν οι κόσμοι
κι'άγγιζε τον θάνατο
μ΄ένα χνούδι θλίψης
Ζωή ή θάνατος
ρωτάνε τα κύμβαλα
αλαλάζοντας
Στέκονταν σιωπηλή
δεν απαντούσε

Η φωνή της έγινε βραχνή
κόχλαζε την αγάπη πιά
σε ηφαίστεια
αλυσίδες η ζωή
αλυσίδες ο θάνατος
αλαλάζοντας ερωτήσεις
Στέκονταν σιωπηλή
δεν θρηνούσε

Οι νύχτες ήταν ό,τι ήταν
και οι μέρες προσβολή
αλυσίδες οι μέρες
αλυσίδες οι νύχτες
όπως έρχονται σερνάμενες
με τόσα γλυψίματα
από τους ποιητάς..

Θα αρκούσε μια επίσκεψη
ένα τηλέφωνο
μια κουβέντα αληθινή
αλυσίδες οι άνθρωποι
μέρα νύχτα..


Ιωάννης Τζανάκος

Βία και αυτοκρατορία (1-3)



1.
Η προβολή μιας καταστροφικής πράξης σε ένα άλλο υποκείμενο, το οποίο λαμβάνει "ιδεατά" ή πραγματικά την θέση του θεατή, είναι η ουσία της πράξης αυτής.
Η βία παράγεται ως το θέαμα μιας υπόσχεσης καταστροφής προς ένα δεκτικό υποκείμενο το οποίο παράγεται ως δεκτικό υποκείμενο την στιγμή που λαμβάνει την εικόνα τής καταστροφής ως εικόνα.
Η εικόνα μιας καταστροφής αποτελεί το αίτιο και το αποτέλεσμα ταυτόχρονα της παραγωγής της και ως εκ τούτου και τούτη ως προκαλούμενη πράξη αποτελεί  μιαν πρότυπη πράξη κατάργησης της διάκρισης μεταξύ "αιτίου" και "αιτιατού" (αποτελέσματος).
Η βία ως πρότυπο της υποταγής και ως εικόνα καταστροφής απευθυνόμενη στον υποδοχέα της εικόνας είναι η ολότητα εκείνη η οποία περιέχει τα άνωθεν ως στιγμές της.


2.
Η προβαλλόμενη βία παράγει την υποταγή, αλλά η υποταγή προϋποθέτει ως ύπαρξη την προβαλλόμενη βία.
Η παραγωγή της προβαλλόμενης βίας ως ενός ακόμα εμπορεύματος της καπιταλιστικής "παραγωγής" δεν την εντάσσει ωστόσο στον κύκλο των εμπορευμάτων, όπως τα άλλα εμπορεύματα, ούτε την εντάσσει στην "ολική μορφή εμπόρευμα", όπως και αν εννοηθεί αυτή.
Το μόρφωμα της σύγχρονης ολοκληρωτικής και συνάμα νεο-θεαματικής βίας αποτελεί έναν αρχεγονισμό της κυριαρχίας ο οποίος δεν επιβιώνει απλά στο περιθώριο της γενικότερης μεταβατικότητας της αστικής κοινωνίας σε μιαν "άλλη", αλλά έχει αναδυθεί ως ένα αρχεγονικό στοιχείο το οποίο μπορεί να απεκδυθεί των άλλων αρχεγονικών πτυχών της κυριαρχίας.
Ακόμα κι αν δεχτούμε πως ο αρχεγονισμός της βίας είναι συν-συγκροτούμενος ιστορικά με την πατριαρχία, την  ενσώματη-"ανδροποιημένη" εργασία, έχει αρχίσει να παρουσιάζεται σε μια "καθαρή μορφή" ανεξάρτητη πλέον (αυτών) των άλλων αρχεγονικών πτυχών της κυριαρχίας.
Θα μπορούσε κανείς ακριβώς εξ' αυτής της "κάθαρσης" της βίας από τα παλαιο-πατριαρχικά αλλά και τα νεο-πατριαρχικά συν-συγκροτητικά στοιχεία ή πτυχές τής κυριαρχίας να υποθέσει πως η βία καπιταλιστικοποιείται πλέον πλήρως ή εντάσσεται στην καθολική μορφή εμπόρευμα ή το "θέαμα", και να το υποθέσει αυτό ακολουθώντας ακόμα και μια πιο "ρεαλιστική" ερμηνεία της ως επίκαιρου ιστορικού φαινομένου, αλλά έτσι δεν θα δει πως η βία παρα ταύτα διατηρεί και ανανεώνει δια της "καθάρσεώς" της τον σκληρό πυρήνα του αρχεγονισμού της.
Η βία απεκδύεται ειδικά στην λεγόμενη "Δύση" των παλαιοπατριαρχικών αλλά και νεο-πατριαρχικών συνπτυχώσεων ή συν-συγκροτήσεών της αλλά ούτως εμφανίζεται στην απόλυτη γύμνια της ή την "καθαρή" απολυτότητά της με έναν τυπικό απειλητικό τρόπο. 
Η "ανανέωσή" της έγκειται σε αυτήν ακριβώς την πλήρη ταύτισή της με τον βαθύτερο ή σκληρό αρχεγονικό της πυρήνα.
Αυτός ο κεκαθαρμένος πλέον πυρήνας της ή ο πυρήνας της ως γυμνός και χωρίς πατριαρχικά περιβλήματα πυρήνας, είναι συναρμοσμένος με την αφηρημένη καπιταλιστική ή "εμπορευματική" κυριαρχία αλλά δεν ταυτίζεται μαζί της ως ένα ακόμα αφηρημένο σύστημα.
Η βία παράγεται πλέον ως ένα τέλος του αστικού συστήματος το οποίο προτάσσεται και ως εικόνα και ως απειλή υπέρβασής του σε μιαν ολοκληρωτική αυτο-καταστροφή της ανθρωπότητας.
Γι' αυτό και οι προηγούμενες κριτικές της βίας, όπως εκτείνονται από την κριτική της ως "παλαιοπατριαρχικής" ή "νεοπατριαρχικής" βίας έως την κριτική της ως "μέρους" ενός αφηρημένου συστήματος καπιταλιστικής κυριαρχίας, δεν μπορούν να συλλάβουν το νόημα της νέας απειλής, ούτε τον γενικευμένο τρομοκρατικό χαρακτήρα της. 
Θα έλεγα μάλιστα πως όχι μόνον δεν υπάρχει κατανόηση της νέας απειλητικής μορφής της βίας αλλά και ένα είδος έμμεσης, αν και άσκεπτης υποβοήθησής της στα πλαίσια ενός παρωχημένου αντι-πατριαρχικού ή αντι-καπιταλιστικού αγώνα.
Αυτός ο αγώνας δεν είναι ένα λάθος καθ'ολοκληρίαν, εφόσον τίποτα από όλα αυτά δεν έχει αρθεί, αλλά είναι ένα λάθος στον βαθμό που δεν περιέχει την κριτική του νέου αστικού ολοκληρωτισμού ως ενός ολοκληρωτισμού που τα περιέχει όλα αυτά σε ένα άλλο ουδ-έτερο, αλλά όχι απόλυτα αφηρημένο σύστημα κυριαρχίας.

3. 
Παρά αυτή την γενική υποχώρηση ή παρά την έλλειψη επιφυλακής απέναντι στην "μεταμοντέρνα" ολοκληρωτική βία της "Δύσης", παρατηρείται ταυτόχρονα και μια υποχώρηση και μια αντίστοιχη έλλειψη επιφυλακής απέναντι στην πάντα παρούσα παλαιο- ή νεοπατριαρχική μορφή της βίας όταν αυτή εισέρχεται από τον "άλλο κόσμο", τον "μη δυτικό κόσμο".
Η ένωση αυτών των ιδεολογικών και πολιτισμικών υπνώσεων είναι πραγματικά αλλόκοτη, δεν βγάζει νόημα εύκολα, και αν προσπαθήσει κανείς να την κατανοήσει ως "ενορχηστρωμένη" ή σαν καπιταλιστική "συνωμοσία" μπορεί για λίγο να ανακτήσει μιαν ψυχωτικού παρανοϊκού τύπου "ισορροπία" αλλά έπειτα θα βυθιστεί ακόμα περισσότερο στην ανορθολογική σκέψη ή την απελπισία της ακατανοησίας.
Αλλιώς πρέπει να εξηγήσουμε την πτώση, τον τελικό θρίαμβο και την  μεγάλη απειλή που εκπέμπει σήμερα ο "πολιτισμένος" κόσμος των καθαρμάτων και των διανοουμένων της υποταγής και της θρασύτητας.
Η έξοδός μας από αυτό τον (δυτικό) κόσμο δεν οδηγεί πουθενά, ο "αντιδυτικισμός" ως μια προσωρινή και αλλοφρονική έξοδος από το Κολοσσαίο της Δύσης, δεν είναι έξοδος, είναι αυτοκτονία.
Εξάλλου και αυτοί που υποτίθεται εκφράζουν διανοητικά, ιδεολογικά, πολιτισμικά αυτό το Κολοσσαίο, των θαυμάτων, των θεαμάτων και των ολοκληρωτικών απειλών, αυτό θέλουν να κάνουν, να αυτοκτονήσουν.

(συνεχίζεται..)


Ιωάννης Τζανάκος

Παρασκευή, 21 Οκτωβρίου 2016

"Proxy war", μια κακοχρησιμοποιημένη έννοια για μια πολεμολογική διάσταση..


Proxy war - Wikipedia

proxy war - definition of proxy war in English | Oxford Dictionaries

 

 

 

Όταν χρησιμοποιείται ο όρος proxy για να περιγραφεί η εργαλειοποίηση ενός (κυρίως) μη κρατικού συντελεστή πολέμου για να εξυπηρετηθούν ευρύτερα γεωπολιτικά ή ιμπεριαλιστικά συμφέροντα δημιουργούνται αρκετά αναλυτικά προβλήματα και συσκοτίζεται η πραγματικότητα των διαφόρων διαμαχών που συμβαίνουν σήμερα.
Μπορεί ως ένα σημείο να είναι χρήσιμη η έννοια για να δείξει την εργαλειοποίηση που αναφέραμε, αλλά ταυτόχρονα δημιουργείται η άμεση εντύπωση πως οι λεγόμενες (ως) proxy δυνάμεις είναι κάτι σαν μαριονέτες.
(Η χρησιμότητα της έννοιας αυτής έγκειται στην διαπίστωση της δομικής σημασίας της αδυναμίας ή "δυσκολίας"ήμερα- για άμεση αντιπαράθεση των ιμπεριαλιστικών ή ηγεμονικών δυνάμεων και την "προτίμηση" των έμμεσων συγκρούσεων διά αντιπροσώπων)..
Μπορεί οι ευφυέστεροι αναλυτές που χρησιμοποιούν αυτό τον όρο να παραδέχονται πως κάποια στιγμή αυτές οι "μαριονέτες" αποκτούνε δική τους ζωή, αλλά θεωρείται δεδομένο πως η ύπαρξή τους αρχικά είναι θεμελιωμένη από τις μεγάλες δυνάμεις, ή έστω η ισχυροποίηση τής ύπαρξής τους παράγεται από αυτές (τις μεγάλες δυνάμεις).
Πρόκειται για μιαν συσκοτιστική ανάλυση που αγνοεί βασικούς κανόνες της πολεμολογίας και της συγκεκριμένης πολιτικο-στρατωτικής ανάλυσης των δεδομένων.
Κατά την οργάνωση της διεθνούς πραγματικότητας ενός συστήματος ισχύος (καπιταλιστικής ή προκαπιταλιστικής -κάποτε- πραγματικότητας) αναδύονται πολιτικο-στρατιωτικές δυνάμεις οι οποίες εκφράζουν μιαν αναθεωρητική θέση.
Αυτές οι δυνάμεις είναι μη κρατικές, αν και μπορεί να αναδύονται (και) μέσα από ένα κράτος σαν μια "αναθεωρητική" φράξια υπέρ της ενίσχυσης αυτού του κράτους.
Στην τελευταία "περίπτωση", η οποία δεν είναι ούτε αυτή μοναδική, η αναθεωρητική φράξια εκφράζει έναν "αλυτρωτισμό" ή "αναγεννητισμό" και μπορεί να συγκροτείται παράλληλα σε συνάφεια με την κρατική πολιτική αλλά και (σε συνάφεια) με την πολιτική ενός άλλου κράτους (πιθανά ιμπεριαλιστικού).. 
Αυτή η γενική αναθεωρητική θέση ή αντί-θεση δεν εκφράζει απαραίτητα μόνον καταπιεσμένα κοινωνικά στρώματα ή εθνότητες (ή εθνο-θρησκευτικές κοινότητες) αλλά και κυρίαρχες τάξεις ή εθνο-κοινότητες οι οποίες δεν συμφωνούν με την συγκεκριμένη δόμηση του συστήματος παγκόσμιας ισχύος.
Τότε ξεκινάει ο αγώνας να έρθει η "αναθεωρητική" δύναμη στο προσκήνιο.
Κατά την διεργασία ανάδυσης της νέας "αναθεωρητικής" δύναμης (ως προς το διεθνές σύστημα ισχύος) συνάπτονται συμμαχίες, ή για να το πω κάπως καλύτερα και κατανοητότερα διαβολοσυμμαχίες.
Καμμία αρχικά ασθενής δύναμη που θέλει να αμφισβητήσει το διεθνές στάτους κβο δεν μπορεί να βγεί στον αφρό της διεθνούς σκηνής αν δεν συνάψει κάποια συμμαχία με κάποια ισχυρή παγκόσμια δύναμη στα πλαίσια του διεθνούς ανταγωνισμού των μεγάλων παγκόσμιων δυνάμεων.
Τα άλλα, περί αυτόνομης ανάδυσης μιας αρχικά μικρής δύναμης εγώ τα ακούω παραμύθια, και γενικά "δεν μασάω".
Η συμμαχία αυτή είναι τακτικο-στρατηγική, εφόσον συγκροτητικό στοιχείο μιας συμμαχίας είναι πάντα το τακτικο-στρατηγικό επίπεδο, όχι απλά το τακτικό (επίπεδο), και ταυτόχρονα (είναι) ανισοβαρής.
Ο αδύναμος συντελεστής είναι εκ των πραγμάτων μη κρατικός, χρησιμοποιεί ασύμμετρες τεχνικές πολέμου και είναι εν γένει αλλά και σχετικά αστάθμητος και απρόβλεπτος ως προς το όποιο μέλλον της ιδιότυπης συμμαχίας του με τον "εχθρό του εχθρού" του. 
Παραταύτα η σχέση αυτή έχει μιαν μονιμότητα ως προς την συγκρότησή της, δεν είναι απλά και καθαρά μόνον τακτική συμμαχική σχέση, αλλά τακτικο-στρατηγική.
(Δεν κάνεις συμμαχία μόνον με τακτικές συμφωνίες, μη λέμε μπαρούφες επιτέλους σε αυτό το κωλοχώρι..)
Η εκκίνηση μιας τέτοιας ανισοβαρούς συμμαχίας προϋποθέτει δεσμεύσεις και από τις δύο πλευρές, και από τον ισχυρό και από τον ανίσχυρο (σχετικά) σύμμαχο.
Ο καθένας έχει την δική του ατζέντα.
Τόσο απλά, γουρουνοειδώς απλά, είναι τα πράγματα.
Μπορώ να φέρω άπειρα παραδείγματα. 
Βάλτε το μυαλό σας να δουλέψει.
Βέβαια αυτή η συμμαχική σχέση έχει έναν "σουρρεαλισμό", υπάρχουν διαρκείς ανατροπές και στο τέλος ξυρίζουν τον γαμπρό...



(για τις τακτικο-στρατηγικές συμμαχίες στο ευρύτερο "χωριό" μας, υπάρχουν μόνον 2 εναλλακτικές θεωρίες, συγκροτημένες από 2 "καταραμένους", οι οποίες έχουν μιαν εναρμόνιση και μιαν ισχυρή διαφοροποίηση..)

  




Ιωάννης Τζανάκος  

 


Ορφέας Ρούσος/ Ακροδεξιός εθνικισμός στην Ανατολία..

Ορφέας Ρούσος

Ακροδεξιά εθνικιστικά κινήματα στην Τουρκία δεν είναι άγνωστα στο ελληνικό ή κυπριακό κοινό. 
Εγώ θυμάμαι ότι άκουσα πρώτη φορά για τους Γκρίζους Λύκους τη δεκαετία του ’90 όταν πήγαινα ακόμα σχολείο. 
Μεταξύ άλλων, συμμετείχαν και στα επεισόδια στην Πράσινη Γραμμή που κατέληξαν στο θάνατο του Τάσου Ισαάκ, το καλοκαίρι του ’96.
Το ότι στην Τουρκία δεν λείπει ο εθνικιστικός φανατισμός, δεν ήταν φυσικά κάτι νέο για μας.
Η ύπαρξη όμως οργανωμένων ομάδων με νεοφασιστικά χαρακτηριστικά, με αποδοχή από σημαντικά τμήματα του τουρκικού πληθυσμού, είναι κάτι που σίγουρα αξίζει να το ψάξουμε περισσότερο. 
Ποιες είναι οι ρίζες τους και τι τις ξεχωρίζει από άλλες πολιτικές οργανώσεις στην Τουρκία;

Παντουρκισμός: μια τουρκική εκδοχή μεγαλοϊδεατισμού;

Όπως έχει αναφερθεί και σε άλλο άρθρο, ο τουρκικός εθνικισμός γεννήθηκε μάλλον καθυστερημένα και σε διαφορετικές συνθήκες από τους υπόλοιπους εθνικισμούς στην περιοχή. 

Η τουρκική εθνική ιδέα δεν διαμορφώθηκε σε αντιπαράθεση με την Οθωμανική Αυτοκρατορία, όπως έγινε με την ελληνική, τη βουλγαρική, τελικά ακόμα και την αλβανική και την αραβική. 

Οι τουρκικές-μουσουλμανικές ελίτ, ακόμα και τα πιο προοδευτικά τους τμήματα, ήταν, θέλοντας και μη, συνδεδεμένες με το οθωμανικό κράτος: κύριο μέλημα τους δεν ήταν η ανατροπή του, αλλά η επιβίωση μέσω της μεταρρύθμισής του. 

Ακόμα και ριζοσπαστικές ομάδες όπως οι Νεότουρκοι δεν μπορούσαν (τουλάχιστον αρχικά) να εγκαταλείψουν εύκολα την οθωμανική ιδέα για χάρη μιας τουρκικής εθνικής – αυτό θα σήμαινε εξάλλου την εγκατάλειψη του μεγαλύτερου μέρους της Αυτοκρατορίας, που κατοικούνταν είτε από Χριστιανούς είτε από μη Τούρκους Μουσουλμάνους.


Ο Γιουσούφ Ακτσουρά (1876-1935). https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Ak%C3%A7urao%C4%9Flu_Yusuf.jpg



Ο Γιουσούφ Ακτσουρά (1876-1935). Πηγή εικόνας


Ίσως δεν είναι τυχαίο ότι η πρώτη σημαντική προσωπικότητα που συνδέθηκε με μια καθαρά τουρκική εθνική ιδέα, δεν προερχόταν από τα εδάφη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. 

Ο Γιουσούφ Ακτσουρά ήταν Τάταρος της Κριμαίας, γεννημένος ως Ρώσος υπήκοος. 

Ήδη το 1904, σε εποχές που η κύρια αντιπαράθεση ήταν ακόμα ανάμεσα στον οθωμανισμό και τον πανισλαμισμό και η ιδέα μιας τουρκικής εθνικής πολιτικής ήταν σχεδόν ανύπαρκτη, τόλμησε να δημοσιεύσει τα «Τρία σχήματα πολιτικής«. 

Σ’ αυτό το κείμενο ανέδειξε την ασυμβατότητα των συμφερόντων ανάμεσα στις τρεις κύριες ομάδες της Αυτοκρατορίας: τους Τούρκους, τους μη-Τούρκους Μουσουλμάνους και τους μη-Μουσουλμάνους. 

Αντί για το μάταιο στόχο της διάσωσης της Αυτοκρατορίας, έδειχνε να προτιμάει μια ένωση των τουρκικών λαών εντός και εκτός των συνόρων της – κάτι που φυσικά τους έβαζε αναγκαστικά σε πορεία σύγκρουσης με τη Ρωσική Αυτοκρατορία, στα εδάφη της οποίας κατοικούσαν και οι περισσότεροι.

Το παντουρκικό όραμα μπορεί να ιδωθεί και ως η τουρκική απάντηση στον πανσλαβισμό ή το πανγερμανισμό: όλες είναι θεωρίες με στόχο την ένωση λαών στη βάση της γλωσσικής συγγένειας, αρκετά δημοφιλείς εκείνη την εποχή. 

Με τον παντουρκισμό, ανοιγόταν και για τους Τούρκους η προοπτική ενός νέου μεγαλείου, που θα αντικαθιστούσε το έτσι κι αλλιώς ξεφτισμένο οθωμανικό – και θα ήταν αυτήν τη φορά καθαρά τουρκικό.

Το Μεγάλο Τουράν, κατά τους παντουρκιστές. https://img01.rl0.ru/4e31220ae9e020d422bb2c87487f2198/c600x415/r26.imgfast.net/users/2613/14/73/49/album/turan_10.jpg

Το «Μεγάλο Τουράν», κατά τους παντουρκιστές.
Πηγή εικόνας



Η εκδοχή του τουρκικού εθνικισμού όμως, που τελικά επικράτησε μέσω του Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ, ήταν μάλλον διαφορετική. Αν και δεν της έλειπαν τα ακραία στοιχεία (βλέπε π.χ. τη θεωρία της «γλώσσας του ήλιου»*¹), ήταν κατά βάση ένας μη επεκτατικός εθνικισμός, που συνέδεε την τουρκική ταυτότητα με το έδαφος της Ανατολίας. 

Ο Ατατούρκ δεν ονειρευόταν καμία επέκταση στις κεντρο-ασιατικές στέπες. 

Παρ’ όλα αυτά, ο Ακτσουρά ή και άλλοι πιο ακραίοι οπαδοί του παντουρκισμού, όπως π.χ. ο Νιχάλ Ατσίζ (ο οποίος του πρόσθεσε και μια γερή δόση ρατσισμού, επηρεασμένος από τις φασιστικές ιδεολογίες στην Ευρώπη), δεν ήταν κατ’ ανάγκη αρνητικοί προς τον κεμαλισμό. 

Εξάλλου, μοιράζονταν μαζί του τη θέληση να δημιουργήσουν μια νέα τουρκική εθνική ταυτότητα, ξεχωριστή πλέον από την ισλαμική.


Γκρίζοι Λύκοι και τριπλά μισοφέγγαρα


Ο άντρας που θα κατάφερνε να δημιουργήσει ένα λαϊκό κίνημα βασιζόμενος στις ιδέες του ακραίου εθνικισμού, θα ερχόταν πάλι από το εξωτερικό. 

Ο Αλπαρσλάν Τουρκές, ο αποκαλούμενος και «μπασμπούγ» (=ηγέτης) από τους οπαδούς του, ήταν Κύπριος συμπατριώτης μου. Σε ηλικία 16 ετών είχε μετακομίσει με τους γονείς του στην Τουρκία. 

Το 1969 ίδρυσε*² μαζί με άλλους ομοϊδεάτες του το MHP, το Κόμμα Εθνικιστικής Δράσης, που παραμένει μέχρι σήμερα ο κύριος εκφραστής του σκληρού δεξιού τουρκικού εθνικισμού.


Σε αντίθεση με τον έντονο, σχεδόν αντιθρησκευτικό, κοσμικισμό διανοητών όπως ο Νιχάλ Ατσίζ*³, ο Τουρκές, χωρίς να απορρίπτει το διαχωρισμό θρησκείας και κράτους, έβλεπε τη σημασία του Ισλάμ για την τουρκική ταυτότητα. 

Στην ουσία, ο εθνικισμός «αλά Τουρκές» μπορεί να μην απείχε και τόσο πολύ από τον τουρκικό ισλαμισμό: και οι δύο μοιράζονταν την εκτίμηση για το τουρκικό έθνος και το Ισλάμ (δίνοντας διαφορετική ωστόσο έμφαση στο καθένα), και φυσικά το μίσος προς τον κομμουνισμό. 

Εξάλλου, το MHP ήταν και παρέμεινε ένα σχεδόν καθαρά σουνιτικό κόμμα: θυμάμαι όταν ένας Τούρκος γνωστός παρομοίωσε την ιδέα ότι Αλεβίτες θα μπορούσαν να ήταν μέλη των Γκρίζων Λύκων με το σαν να μιλάμε για «μαύρους ως μέλη της Κου-Κλουξ-Κλαν».


Ο Άλπαρσλαν Τουρκές με φόντο τη σημαία του MHP με το τριπλό μισοφέγγαρο κάνει τον χαιρετισμό των Γκρίζων Λύκων. Είχε συμμετάσχει (ως συνταγματάρχης) ενεργά στο πραξικόπημα του '60 εναντίον της κυβέρνησης του Μεντερές, αλλά παραμερίστηκε και δεν έπαιξε σημαντικό πολιτικό ρόλο μέχρι τη δεκαετία του '70. Ο ίδιος συνόψιζε την ιδεολογία του με τα "9 φώτα (σε αναλογία με τα "6 βέλη" του κεμαλισμού): http://alchetron.com/Alparslan-Turkes-739439-W


Ο Άλπαρσλαν Τουρκές με φόντο τη σημαία του MHP με το τριπλό μισοφέγγαρο κάνει τον χαιρετισμό των Γκρίζων Λύκων. Είχε συμμετάσχει (ως συνταγματάρχης) ενεργά στο πραξικόπημα του '60 εναντίον της κυβέρνησης του Μεντερές, αλλά παραμερίστηκε και δεν έπαιξε σημαντικό πολιτικό ρόλο μέχρι τη δεκαετία του '70. Ο ίδιος συνόψιζε την ιδεολογία του με τα "9 φώτα (σε αναλογία με τα "6 βέλη" του κεμαλισμού): http://alchetron.com/Alparslan-Turkes-739439-W
Ο Άλπαρσλαν Τουρκές (1917-1997), με φόντο τη σημαία του MHP με το τριπλό μισοφέγγαρο (ένα σύμβολο με οθωμανικές-ισλαμικές αναφορές), κάνει τον χαιρετισμό των Γκρίζων Λύκων. Είχε συμμετάσχει ως συνταγματάρχης ενεργά στο πραξικόπημα του ’60 εναντίον της κυβέρνησης του Μεντερές, αλλά παραμερίστηκε και δεν έπαιξε σημαντικό πολιτικό ρόλο μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του ’60.



Ο Τουρκές συνόψιζε την ιδεολογία του με τα «9 φώτα» (σε αναλογία  με τα «6 βέλη» του κεμαλισμού): τον εθνικισμό (ο οποίος, όχι τυχαία, ονομάζεται πρώτος),  τον ιδεαλισμό («Ιδεαλιστές» = ülkücüler στα τούρκικα – ονομάζονται εξάλλου επίσημα οι οργανώσεις νεολαίας του κόμματος), την ηθική, την κοινωνική ευθύνη, τον επιστημονικό εκσυγχρονισμό, την υπεράσπιση της ελευθερίας, την υπεράσπιση των αγροτών, την ανάπτυξη-λαϊκισμό, την εκβιομηχάνιση.  

Τα τελευταία «φώτα» δείχνουν ότι μέσα στην ιδεολογία υπήρχαν και στοιχεία ενός φιλολαϊκού και αντι-ιμπεριαλιστικού «τριτοκοσμικού εθνικισμού», ανάλογα μ’ αυτά του αριστερού κεμαλισμού. 

Ο Τουρκές δεν παρέλειπε εξάλλου να καλλιεργεί ένα φιλολαϊκό προφίλ, του υπερασπιστή του γνήσιου λαϊκού Τούρκου ενάντια στη φιλο-δυτική ελίτ και να μιλάει εναντίον του ιμπεριαλισμού και υπέρ της αναδιανομής της αγροτικής γης (άσχετα αν συνεργαζόταν με το δεξιό-κεμαλικό κόμμα του Ντεμιρέλ, το οποίο συνδεόταν άμεσα και με τη φιλο-δυτική ελίτ και με τους μεγαλογαιοκτήμονες). Εξάλλου, και τα φασιστικά ή ακροδεξιά κινήματα στην Ευρώπη πάντα είχαν την τάση να οικειοποιούνται στοιχεία της αριστερής ρητορικής.
Αρχικά η κοινοβουλευτική επιτυχία του νέου κόμματος ήταν πολύ περιορισμένη. 

Στις εκλογές του 1969 πήρε μόλις 3% και μέχρι και την απαγόρευση του με το στρατιωτικό πραξικόπημα του ’80 δεν κατάφερε να ξεπεράσει το 6.4%. Παρ’ όλα αυτά, έδειξε από νωρίς ότι ο κοινοβουλευτισμός δεν ήταν το μόνο πεδίο δράσης του. Οι οργανώσεις νεολαίας του κόμματος, οι περίφημοι Γκρίζοι Λύκοι, σύντομα άρχισαν να λειτουργούν και ως παραστρατιωτική ομάδα. 
Το ίδιο το (ανεπίσημο) όνομά τους είναι ενδεικτικό για τις εθνικιστικές παντουρκικές τάσεις του κόμματος: είναι μια αναφορά σε έναν μύθο για έναν λύκο που οδήγησε τους αρχαίους Τούρκους στην ελευθερία στις κεντροασιατικές στέπες. Ο Νιχάλ Ατσίζ (ο οποίος ήταν αρχικά κοντά στο κόμμα) είχε φροντίσει λίγα χρόνια πριν με μυθιστορήματα όπως να δημιουργήσει αυτήν τη ρομαντική εικόνα.
Μπορούμε να θεωρήσουμε τους «Γκρίζους Λύκους» ως μια τουρκική εκδοχή νεοφασισμού; Υπάρχουν πολλά στοιχεία που συνηγορούν σ’ αυτό. 

Η ταύτιση με σύμβολα που παραπέμπουν σ’ ένα μακρινό φυλετικό παρελθόν όπως ο γκρίζος λύκος, ο τυποποιημένος χαιρετισμός (με τα δάκτυλα του χεριού να σχηματίζουν τη μορφή ενός λύκου), ο σωβινιστικός εθνικισμός με επεκτατικές τάσεις, η αφοσίωση στον ηγέτη, η συνομωσιολογία, ο μιλιταρισμός, η προσφυγή στη βία όταν θίγονται τα εθνικά ιερά και όσια: όλα είναι στοιχεία που εύκολα παραπέμπουν στον φασισμό. 

Ακόμα ίσως πιο σημαντικό κοινό είναι όμως και το βάρος που δίνεται στην πάλη ενάντια στον «εσωτερικό εχθρό». Στις δεκαετίες του ’60 και ’70, αυτός ήταν φυσικά η ανερχόμενη Αριστερά. Ένα μεγάλο μέρος της δράσης των Γκρίζων Λύκων ήταν οι επιθέσεις εναντίων αριστερών – και αλεβίτικων – στόχων.


Εικόνα από πρόσφατη συγκέντρωση οπαδών του MHP, με τον χαρακτηριστικό χαιρετισμό. Στο πανό κάτω αριστερά φαίνεται το σύμβολο του γκρίζου λύκου. http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/02/erdogan-mhp-election-gray-wolf-turkey.html
Εικόνα από πρόσφατη συγκέντρωση οπαδών του MHP, με τον χαρακτηριστικό χαιρετισμό. Στο πανό κάτω αριστερά φαίνεται το σύμβολο του γκρίζου λύκου. 
Πηγή εικόνας

Ακριβώς ίσως χάρη σ’ αυτόν τον βίαιο αντικομμουνισμό, η επιρροή που απέκτησε το κόμμα ήταν μάλλον μεγαλύτερη από ότι αντιστοιχούσε στα χαμηλά του εκλογικά ποσοστά. 

Ας μην ξεχνάμε ότι μιλάμε για την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου, όταν στις χώρες του δυτικού στρατοπέδου υπήρχε μεγάλη ανάγκη για φανατικά αντικομμουνιστικές ομάδες, έτοιμες να χρησιμοποιήσουν στην ανάγκη και βία (βλ. την υπόθεση Γκλάντιο). Και σ’ αυτό το στρατόπεδο η Τουρκία έπαιζε κρίσιμο ρόλο, λόγω εγγύτητας με τη Μέση Ανατολή και ως η μόνη χώρα που είχε σύνορα με την ΕΣΣΔ. 

Οι αριστερές τάσεις των δεκαετιών ’60 και ’70 στην Τουρκία και το γενικό κλίμα αντιαμερικανισμού, σίγουρα ανησυχούσαν πολλούς.


Έχοντας αυτά υπόψη, δεν πρέπει ίσως να μας κάνει τόση εντύπωση που το ΜΗΡ απέκτησε σημαντική πρόσβαση στο κράτος και τις ένοπλες δυνάμες, συμμετείχε στις δεξιές κυβερνήσεις «Εθνικού Μετώπου» τη δεκαετία του ’70 και ο Τουρκές έφτασε μάλιστα για ένα διάστημα μέχρι και στη θέση του αναπληρωτή πρωθυπουργού. Χωρίς φυσικά αυτό να σημαίνει ότι σταμάτησε η παραστρατιωτική δράση των Γκρίζων Λύκων. 

Αντίθετα, αυτή κορυφώθηκε ιδιαίτερα από το ’78 και μετά, αφήνοντας πολλούς νεκρούς πίσω της και δημιουργώντας ένα εμφυλιοπολεμικό κλίμα, που χρησιμοποιήθηκε και ως δικαιολογία για το πραξικόπημα του ’80.


Το σημερινό MHP: ένας εκσυγχρονισμένος εθνικισμός;


Η νέα στρατιωτική κυβέρνηση απαγόρευσε μαζί με άλλες πολιτικές δυνάμεις και το MHP: εξάλλου, τυπικά ο φασισμός ήταν μαζί με τον ισλαμισμό και τον κομμουνισμό ένας από τους τρεις «-ισμούς» που η στρατιωτική χούντα ήθελε επίσημα  να καταπολεμήσει. Ο ίδιος ο Τουρκές φυλακίστηκε για 5 χρόνια. 

Παρ’ όλα αυτά, οι Γκρίζοι Λύκοι φαίνεται ότι διατήρησαν διασυνδέσεις με το τουρκικό κράτος – και, κυρίως, το παρακράτος. 

Για διάφορες επιθέσεις ή πολιτικές δολοφονίες της δεκαετίας του ’80 και του ’90 εναντίον αριστερών, αλεβίτικων ή κουρδικών στόχων, γίνεται λόγος για ανάμιξη των Γκρίζων Λύκων.

Μεταξύ άλλων, και η δολοφονία του …. στην Κύπρο.

Το ΜΗΡ επανιδρύθηκε με άλλο όνομα, αλλά μπόρεσε να επιστρέψει και στο αρχικό του με τη σχετική πολιτική φιλελευθεροποίηση των επόμενων χρόνων. 

Ο Ντεβλέτ Μπαχτσελί διαδέχτηκε τον Τουρκές στην ηγεσία του κόμματος και του έδωσε μια κάπως πιο μετριοπαθή εικόνα, που το έκανε αποδεκτό σε πιο πλατιές μάζες. 

Στις εκλογές του ’99 ήρθε δεύτερο με ένα εντυπωσιακό 18% και συμμετείχε στην κυβέρνηση συνασπισμού υπό τον Ετζεβίτ. Έκτοτε, και με εξαίρεση το διάστημα 2002-2007, εκπροσωπείται σταθερά στην τουρκική βουλή ξεπερνώντας το όριο του 10%. 

Είναι στην ουσία η μόνη πολιτική δύναμη στον χώρο της τουρκικής Δεξιάς που επιβίωσε από τον «τυφώνα Ερντογάν», ο οποίος εξαφάνισε τα παραδοσιακά δεξιά κεμαλικά κόμματα.


Ο Ντεβλέτ Μπαχτσλί, ανάμεσα σε μια εικόνα του Ατατούρκ και μια του Τουρκές. https://www.mhp.org.tr/mhp_dil.php?dil=en  
Ο Ντεβλέτ Μπαχτσελί, ανάμεσα σε μια εικόνα του Ατατούρκ και μια του Τουρκές.
Πηγή εικόνας


Σήμερα φυσικά οι συνθήκες δεν είναι οι ίδιες με τη δεκαετία του ’70. Ο Ψυχρός Πόλεμος έχει τελειώσει. 
Κύριος εχθρός του ακροδεξιού εθνικισμού δεν είναι πλέον τόσο η παραδοσιακή τουρκική Αριστερά, όσο το κουρδικό κίνημα. 
Η αντίθεση στην ειρηνευτική διαδικασία με το ΡΚΚ έγινε κεντρικό στοιχείο της πολιτικής του ΜΗΡ. 
Η τωρινή εθνικιστική αντικουρδική στροφή του Ερντογάν βοηθά φυσικά την προσέγγιση ανάμεσα στις δυο πλευρές.
Ακόμα κάτι που εντυπωσιάζει με την τουρκική εθνικιστική Άκρα Δεξιά, ιδιαίτερα αν την συγκρίνουμε με την Άκρα Αριστερά, είναι η σχετική της ενότητα. Το ΜΗΡ και οι συνδεόμενες μαζί του οργανώσεις κατάφεραν λίγο-πολύ να μονοπωλήσουν αυτόν τον χώρο. Η μόνη σημαντική δύναμη που διασπάστηκε (με τη δικαιολογία ότι το ΜΗΡ απομακρύνθηκε από τις ισλαμικές αρχές), είναι το Κόμμα Μεγάλης Ενότητας του Μουχσίν Γαζιτζίολγλου, που ακολουθεί έναν ακόμα πιο ακραίο ισλαμιστικό και εθνικιστικό λόγο – χωρίς πάντως να παίρνει πάνω από 1-2% στις εκλογές.
Μπορούν τελικά το ΜΗΡ και οι συγγενικές ή συνδεόμενες μαζί του οργανώσεις να θεωρηθούν σήμερα ως ένα νεοφασιστικό κίνημα; Σίγουρα, πολλά τμήματα της τουρκικής Αριστεράς ή του κουρδικού κινήματος το έβλεπαν και το βλέπουν ως τέτοιο: κάτι που εύκολα μπορεί κάποιος να κατανοήσει, αν σκεφτεί τι έχουν τραβήξει τις τελευταίες δεκαετίες. 

Ήδη αναφέραμε πριν πολλά στοιχεία στη δράση του ΜΗΡ που θυμίζουν φασισμό.
Παρ’ όλα αυτά, είναι ταυτόχρονα και ένα κόμμα που θέλει να έχει επαφή με την εξουσία, και τουλάχιστον η ηγεσία του μοιάζει πάντα έτοιμη να μετριάσει τις θέσεις της γι’ αυτόν τον σκοπό. 

Ποτέ δεν απέρριψε δημόσια την κοινοβουλευτική δημοκρατία. Επίσης, παρά την εχθρότητα προς το κουρδικό κίνημα, και παρά του ότι ο αντι-κουρδικός ρατσισμός μπορεί να είναι διαδεδομένος στη βάση του κόμματος, η ηγεσία και οι διανοούμενοι του κόμματος δεν είναι αναγκαστικά εναντίον των «κουρδικής καταγωγής Τούρκων» (εφόσον αυτοί δέχονται την τουρκική τους ταυτότητα βεβαίως). 

Το φυλετικό κριτήριο δεν είναι δηλαδή πάντα το πιο σημαντικό στοιχείο γι’ αυτού του τύπου τον εθνικισμό.


Ακόμα και ο παντουρκισμός μένει τελικά μάλλον απλά μια από τις πολλές ιδεολογικές αναφορές του κινήματος. 
Την εποχή του Ψυχρού Πολέμου η παντουρκική προπαγάνδα εντασσόταν φυσικά και σ’ ένα γενικό αντικομμουνιστικό πλαίσιο, αφού οι περισσότεροι «υπόδουλοι Τούρκοι» ζούσαν στη Σοβιετική Ένωση. 
Μπορεί πολλοί «γκρίζοι λύκοι» να έχουν πάει ακόμα και να πολεμήσουν στο πλευρό των «εθνικών αδελφών» τους (παλιότερα στο Αζερμπαϊτζάν εναντίον των Αρμενίων, σήμερα στο πλευρό των Τουρκμένων της Συρίας), αλλά τουλάχιστον η δική μου εντύπωση είναι ότι η ηγεσία ποτέ δεν έβαλε ιδιαίτερη ενέργεια σε μια παντουρκική κατεύθυνση.
Όπως και να ‘χει, αυτό το κράμα τουρκικού εθνικισμού, σωβινισμού, αντικομμουνισμού/αντικουρδισμού, με κάποιες δόσεις παντουρκισμού και ισλαμισμού, θα συνεχίσει να παίζει ρόλο στην Τουρκία. 

Και όχι αναγκαστικά μόνο στο ΜΗΡ, αλλά επηρεάζοντας και άλλες  δυνάμεις, όπως βλέπουμε τώρα με την εθνικιστική στροφή του Ερντογάν. Αν κάποιος περίμενε ότι με την άνοδο του πολιτικού Ισλάμ θα εξασθένιζε τουλάχιστον αυτή η μορφή τουρκικού υπερεθνικισμού (σε κάποιες φάσεις, όταν ο Ερντογάν έκανε τα φιλοκουρδικά του ανοίγματα, μπορούσε κάποιος πράγματι να έχει τέτοιες ελπίδες), μάλλον θα πρέπει να αναθεωρήσει την άποψή του. 

Είτε μας αρέσει είτε όχι, είναι μια κατάσταση που θα πρέπει να έχουμε υπόψη, μια και κάποια επαφή με την τουρκική κοινωνία είναι για μας λόγω γεωγραφικής θέσης αναπόφευκτη.



*¹ Η «θεωρία της γλώσσας του ήλιου» είναι ένα ψευδοεπιστημονικό κατασκεύασμα, που προωθήθηκε όμως και από κρατικής πλευράς στην Τουρκία της δεκαετίας του ’30. Η θεωρία λέει περίπου ότι όλες οι σήμερα ομιλούμενες γλώσσες στον κόσμο κατάγονται από τα πρωτο-τουρκικά.


*² Για την ακρίβεια, ο Τουρκές απλά μετονόμασε έτσι ένα προϋπάρχον κόμμα, το Ρεπουμπλικανικό Αγροτικό Εθνικό Κόμμα (CMKP), στο οποίο αυτός και οι σύντροφοί του είχαν διεισδύσει και καταφέρει να φέρουν υπό τον έλεγχό τους ήδη από το 1965.


*³ Δεν είναι ίσως τυχαίο που ο Νιχάλ Ατσίζ, αν και αρχικά κοντά στο κόμμα, στη συνέχεια αποστασιοποιήθηκε, ακριβώς γιατί, όπως και άλλοι «γνήσιοι» παντουρκιστές, ένιωθε ότι η έμφαση στο Ισλάμ προέδιδε τον τουρκισμό.



  • «Yusuf Akçura’s Üç Tarz-i siyaset» (Three kinds of policy), (trans. Fehmi Ismail, Oriente Moderno).
  • Umut Uzer (2002): Racism in Turkey: The Case of Huseyin Nihal Atsiz. Journal of Muslim Minority Affairs.
  • Jacob M. Landau (1982): The Nationalist Action Party in Turkey. Journal of Contemporary History.
  • Tanıl Bora (2001): Der „Nationale Reflex“: Die fundamentalistische Disposition des Nationalen in der Türkei und der proto-faschistische Nationalismus der MHP. Sociologus.
  • Bülent Aras & Gökhan Bacik (2000): The Rise of Nationalist Action Party and Turkish Politics. Nationalism and Ethnic Politics.
  • Tom Stevenson (2016): The growing strength of Turkey’s ultra-nationalists. Middle East Eye.
  • Σία Αναγνωστοπούλου (2004): Τουρκικός εκσυγχρονισμός – Ισλάμ και Τουρκοκύπριοι στη δαιδαλώδη διαδρομή του κεμαλισμού.
  • Δημήτρης Κιτσίκης (1998): Συγκριτική ιστορία Ελλάδος και Τουρκίας στον 20ό αιώνα.
  • Δημήτρης Κιτσίκης (1998): Συγκριτική ιστορία Ελλάδος και Τουρκίας στον 20ό αιώνα.